Trong bản dự thảo Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi) đang được Bộ Tư pháp thẩm định, Bộ Tài chính cho biết quy định thuế suất 2% trên giá trị giao dịch bất động sản đã được áp dụng từ năm 2015, sau khi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân có hiệu lực. Bộ đánh giá việc giữ nguyên cách tính này hiện nay vừa đảm bảo tính khả thi trong quản lý, vừa phù hợp với điều kiện thực tế khi hệ thống dữ liệu giao dịch, đất đai và dân cư vẫn chưa đồng bộ.
Thời điểm xác định thu nhập chịu thuế được tính kể từ khi hợp đồng có hiệu lực hoặc khi việc đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng bất động sản hoàn tất. Theo Bộ Tài chính, cơ chế này tương đối đơn giản, dễ áp dụng và hạn chế rủi ro trong quản lý, nhất là khi còn nhiều hạn chế trong minh bạch thị trường cũng như cơ sở dữ liệu.
Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo cũng nhấn mạnh định hướng lâu dài là sẽ từng bước chuyển sang cơ chế đánh thuế dựa trên thu nhập thực tế, tức tính thuế trên phần chênh lệch giữa giá bán và giá mua, khi hệ thống hạ tầng công nghệ và dữ liệu quản lý được hoàn thiện. Đây được xem là giải pháp phản ánh đúng bản chất thu nhập, đồng thời đảm bảo công bằng hơn cho người nộp thuế.
Trước đó, vào tháng 7, Bộ Tài chính từng đưa ra phương án áp thuế dựa trên phần lãi thu được từ giao dịch bất động sản. Nhiều chuyên gia đánh giá phương án này nếu triển khai sẽ góp phần hạn chế tình trạng khai giá chuyển nhượng thấp nhằm giảm số thuế phải nộp – một thực trạng phổ biến khiến ngân sách nhà nước thất thu và thị trường thiếu minh bạch. Mức thuế 20% trên thu nhập thực tế cũng được cho là công bằng, phản ánh đúng lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh bất động sản.
Ngoài ra, một số ý kiến đề xuất cơ chế linh hoạt hơn: nếu người bán có đủ chứng từ chứng minh chi phí, thì tính thuế theo lãi ròng; trường hợp không có căn cứ xác định giá vốn, có thể áp dụng mức thuế ấn định từ 1-2% dựa trên bảng giá đất của từng địa phương. Tuy nhiên, phương án này phụ thuộc lớn vào năng lực quản lý cũng như sự minh bạch của thị trường bất động sản.
Các chuyên gia nhận định, điều kiện tiên quyết để triển khai phương án thuế mới là phải xây dựng được cơ sở dữ liệu giao dịch đầy đủ, từ lịch sử mua bán đến chi phí phát sinh của từng tài sản. Bên cạnh đó, chính sách đất đai cũng cần đồng bộ với hệ thống quản lý thuế, trong khi hạ tầng công nghệ thông tin liên quan đến đăng ký và chuyển nhượng bất động sản phải bảo đảm tính kết nối, minh bạch.
Trong bối cảnh hiện nay, Bộ Tài chính cho rằng giữ nguyên mức thuế 2% trên giá trị chuyển nhượng là giải pháp an toàn nhất, vừa đơn giản, vừa dễ thực hiện, đồng thời hạn chế các lỗ hổng trong giám sát. Song song với đó, cơ quan quản lý tiếp tục nghiên cứu, theo dõi diễn biến thị trường để xây dựng lộ trình phù hợp, tiến tới áp dụng một cơ chế đánh thuế sát với thu nhập thực tế, minh bạch và công bằng hơn trong tương lai.
