Bộ Tài chính rút đề xuất thu thuế ngay khi nhận cổ tức cổ phiếu: Giữ nguyên nộp thuế tại thời điểm chuyển nhượng

Theo báo cáo tổng hợp ý kiến góp ý dự thảo sửa đổi Nghị định 126, Bộ Tài chính cho biết việc duy trì quy định hiện hành là cần thiết trong bối cảnh Việt Nam đang tập trung nguồn lực phát triển khu vực kinh tế tư nhân theo Nghị quyết 68 và chuẩn bị cho lộ trình nâng hạng thị trường chứng khoán. Nếu áp dụng quy định khấu trừ, kê khai và nộp thuế ngay tại thời điểm nhận cổ tức bằng cổ phiếu, cả nhà đầu tư lẫn doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn về tài chính.

Cụ thể, với nhà đầu tư, việc nhận cổ tức bằng chứng khoán chỉ là “giấy tờ có giá”, chưa mang lại dòng tiền thực tế nên không thể nộp thuế ngay. Còn với doanh nghiệp phát hành, nếu phải khấu trừ và nộp thay cho cổ đông, họ buộc phải bỏ ra một khoản tiền lớn, gây áp lực trực tiếp lên dòng tiền kinh doanh và kế hoạch vốn.

Trước đó, trong dự thảo công bố hồi tháng 6/2025, Bộ Tài chính từng đề xuất đánh thuế thu nhập cá nhân ngay khi nhận cổ tức bằng cổ phiếu hoặc thưởng bằng chứng khoán, với lý do quy định hiện nay khiến một số cổ đông lớn chưa bị đánh thuế kịp thời dù tài sản đã tăng giá trị. Khi đó, cơ quan này đề nghị tổ chức phát hành có trách nhiệm khấu trừ và nộp thay thuế cho người nhận. Tuy nhiên, đề xuất này đã vấp phải phản ứng mạnh từ các hiệp hội, tổ chức nghề nghiệp và giới đầu tư.

Các ý kiến từ Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI) cùng nhiều bộ, ngành đều cho rằng, cổ tức bằng cổ phiếu khác hoàn toàn cổ tức tiền mặt. Thời điểm công bố chia cổ tức và thời điểm cổ đông có thể thực sự giao dịch cổ phiếu thường lệch nhau do phải chờ hoàn tất thủ tục niêm yết bổ sung, nên việc buộc nộp thuế ngay khi nhận là không hợp lý.

Theo đánh giá của cộng đồng doanh nghiệp, nếu quy định thu thuế tức thời được áp dụng, động lực đầu tư dài hạn sẽ bị suy giảm, trong khi khả năng huy động vốn của doanh nghiệp niêm yết cũng bị ảnh hưởng đáng kể. Bởi lẽ, khi cổ đông nhận cổ phiếu, chưa có tiền mặt phát sinh nhưng vẫn phải nộp thuế ngay, tạo áp lực tài chính lớn, đặc biệt với những doanh nghiệp đang cần giữ lại lợi nhuận để tái đầu tư.

Thống kê cho thấy, giai đoạn 2016–2024, các nhà đầu tư và cổ đông hiện hữu đã nhận tổng cộng 34,84 tỷ cổ phiếu dưới hình thức cổ tức và thưởng bằng chứng khoán. Nếu tính theo mệnh giá 10.000 đồng/cổ phiếu, tổng số thuế thu nhập cá nhân phải nộp (thuế suất 5%) ước khoảng 17.420 tỷ đồng. Tuy nhiên, số thuế thực tế đã kê khai chỉ đạt 1.318 tỷ đồng, tương đương 8% so với mức ước tính. Trong cùng giai đoạn, tổng số thuế thu nhập cá nhân từ hoạt động đầu tư vốn đạt 51.965 tỷ đồng, trong đó thuế từ cổ tức và thưởng bằng cổ phiếu chỉ chiếm 2,54%.

Việc Bộ Tài chính rút lại đề xuất được đánh giá là hợp lý và linh hoạt, vừa đảm bảo công bằng trong nghĩa vụ thuế, vừa tránh tạo gánh nặng hành chính và dòng tiền cho doanh nghiệp, qua đó ổn định tâm lý thị trường và tăng tính hấp dẫn của chứng khoán Việt Nam trong mắt nhà đầu tư quốc tế.

Theo kế hoạch, Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi) và Luật Quản lý thuế (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 10/2025, dự kiến sẽ là cơ sở để hoàn thiện khung pháp lý cho chính sách thuế đối với đầu tư chứng khoán trong giai đoạn phát triển mới.