Tại cuộc họp ngày 24/9, Cục Bổ trợ tư pháp cho rằng tình trạng trả giá cao bất thường rồi bỏ cọc, thông đồng dìm giá hoặc tạo sóng ảo diễn ra khá phổ biến ở nhiều địa phương. Việc này gây nhiễu loạn thị trường bất động sản, ảnh hưởng đến an ninh, trật tự và môi trường đầu tư kinh doanh. Một trong những nguyên nhân chính là do giá khởi điểm thường thấp hơn thị trường, khiến khoản tiền đặt trước quá nhỏ, thu hút nhiều nhà đầu cơ. Không ít trường hợp giá trúng cao gấp 20–30 lần giá khởi điểm, nhưng thời hạn thanh toán kéo dài, tạo điều kiện cho việc “ôm đất” chỉ để hưởng chênh lệch.
Thực tế thời gian qua, các phiên đấu giá đất sôi động ở ven Hà Nội và nhiều tỉnh lân cận với giá trúng trên 100 triệu đồng/m². Sau khi đấu giá thành công, nhiều nhà đầu tư và môi giới lập tức rao bán lại với mức chênh hàng trăm triệu đồng mỗi lô. Tuy nhiên, hiện tượng bỏ cọc ngày càng phổ biến, được giới chuyên gia đánh giá là “chiêu cũ” nhưng gây hệ lụy lớn, khiến thị trường thiếu ổn định.
Dự thảo mới cũng bổ sung chế tài đối với trường hợp trúng đấu giá nhưng không hoàn thành nghĩa vụ thanh toán, bao gồm cấm tham gia đấu giá trong thời gian từ 6 tháng đến 5 năm và buộc bồi thường toàn bộ chi phí phát sinh khi kết quả bị hủy. Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú đồng tình với việc nâng trần đặt cọc lên 50%, coi đây là biện pháp răn đe mạnh để người tham gia cân nhắc kỹ trước khi trả giá cao. Tuy vậy, ông cũng lưu ý cần cân nhắc quy định cấm tham gia 6 tháng đến 5 năm, bởi Luật Đấu giá tài sản hiện hành mới chỉ áp dụng với một số trường hợp như dự án đầu tư hay khai thác khoáng sản.
Ở góc nhìn khác, Thứ trưởng Phan Chí Hiếu bày tỏ lo ngại rằng mức 50% có thể khiến các địa phương áp dụng trần, làm giảm số lượng người tham gia hoặc tạo lợi thế cho doanh nghiệp lớn thao túng thị trường. Ông cho rằng nguyên nhân cốt lõi vẫn là giá khởi điểm quá thấp, cần điều chỉnh sát thị trường hơn. “Khi giá khởi điểm hợp lý, mức đặt cọc 20% cũng đủ lớn để không ai dám bỏ”, ông nhấn mạnh, đồng thời đề xuất trao quyền quyết định mức cọc cụ thể cho bên sở hữu tài sản và bổ sung chế tài dân sự về bồi thường thiệt hại, chi phí phát sinh.
Kết luận cuộc họp, Bộ trưởng Nguyễn Hải Ninh yêu cầu rà soát toàn diện các vướng mắc thực tế, từ đó xây dựng giải pháp khả thi, công bằng. Ông nhấn mạnh cần bổ sung quy định rõ về tiền đặt cọc, thời hạn nộp thuế, cơ chế bồi thường và xử lý dự án bất động sản. Riêng với vấn đề tiền đặt cọc, Bộ trưởng cho rằng nên giao cho bên quản lý tài sản quyết định và quá trình hoàn thiện quy định phải tính toán đầy đủ những phát sinh, có thể xem xét áp dụng sớm để đáp ứng yêu cầu quản lý thị trường.
