Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao vừa ban hành cáo trạng truy tố bà Lê Thúy Hằng (55 tuổi, cựu Tổng Giám đốc Công ty Vàng bạc đá quý Sài Gòn – SJC) cùng 4 đồng phạm về tội “Tham ô tài sản”, liên quan đến việc chèn nguyên liệu vàng từ bên ngoài vào quy trình gia công vàng miếng SJC theo hợp đồng với Ngân hàng Nhà nước (NHNN).
Vụ án này không chỉ phơi bày những lỗ hổng trong quản lý sản xuất vàng mà còn gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngân sách nhà nước, với tổng giá trị thiệt hại được tính toán lên đến gần 75 tỷ đồng, trong khi các bị can hưởng lợi hàng chục tỷ đồng từ hoạt động gian lận.
Theo cáo trạng, từ tháng 3/2013 đến tháng 5/2014, Công ty SJC được NHNN cấp tổng cộng 10 tấn vàng nguyên liệu bóp méo để gia công thành vàng miếng SJC – loại vàng độc quyền do NHNN quản lý. Quy trình gia công được giám sát chặt chẽ bởi Tổ giám sát của NHNN, bao gồm 12 bước từ kiểm kê nguyên liệu, nấu chảy, cán mỏng, dập khuôn đến kiểm tra chất lượng và niêm phong.
Tuy nhiên, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của bà Lê Thúy Hằng, các bị can đã lợi dụng những khoảng thời gian trước khi Tổ giám sát xuống xưởng để thực hiện hành vi gian lận, chèn nguyên liệu vàng mua từ bên ngoài vào quy trình sản xuất.
Cụ thể, bà Hằng đã chỉ đạo Nguyễn Minh Phát (cựu Phó Giám đốc Xưởng sản xuất SJC) mua vàng nguyên liệu từ thị trường tự do với giá thấp hơn vàng SJC chính hãng. Phát sau đó giao cho Đoàn Lê Thanh (nhân viên sản xuất) nấu chảy và đổ thành thỏi số 1 – loại nguyên liệu được sử dụng để cán mỏng và dập thành vàng miếng. Để che giấu, các bị can đã điều chỉnh số lượng vàng cán mỏng và dập khuôn, lợi dụng sự chênh lệch hao hụt nguyên liệu trong quy trình (thường khoảng 0,3-0,5% do bay hơi và bụi vàng). Kết quả, trong hai đợt gia công, nhóm này đã sản xuất trái phép 6.255 lượng vàng miếng SJC, chiếm đoạt 95 lượng vàng nguyên chất (tương đương 3,3 tỷ đồng theo giá thời điểm phạm tội, nhưng thiệt hại được tính theo giá hiện tại lên đến 74,8 tỷ đồng).
Các đồng phạm khác bao gồm Nguyễn Văn Tâm (cựu cán bộ quản lý chất lượng) và Nguyễn Thị Minh Thúy (cựu Kế toán trưởng SJC). Tâm chịu trách nhiệm kiểm tra và xác nhận chất lượng vàng, trong khi Thúy lập báo cáo tài chính che giấu sự chênh lệch. Toàn bộ số vàng miếng lậu được bán ra thị trường thông qua hệ thống cửa hàng SJC, mang lại lợi nhuận khổng lồ cho công ty. Theo cáo trạng, SJC đã hưởng lợi hơn 73,4 tỷ đồng từ phí gia công, trong đó bà Hằng nhận trực tiếp 15 triệu đồng tiền thưởng từ hoạt động bất hợp pháp này. Số tiền còn lại được phân chia cho các đồng phạm và sử dụng vào các chi phí khác của công ty.
Vụ việc được phát hiện sau khi cơ quan điều tra tiến hành kiểm tra hồ sơ sản xuất tại SJC, phát hiện sự chênh lệch bất thường trong nguyên liệu đầu vào và đầu ra. Bà Hằng và đồng phạm bị bắt giữ từ năm 2023, và vụ án đã trải qua nhiều phiên điều tra bổ sung để làm rõ thiệt hại tài chính. Viện Kiểm sát nhận định hành vi của các bị can không chỉ vi phạm nghiêm trọng quy định về quản lý vàng của NHNN mà còn gây thất thoát lớn cho ngân sách nhà nước, ảnh hưởng đến niềm tin của người dân vào hệ thống vàng miếng SJC – biểu tượng của thị trường vàng Việt Nam.
Phiên tòa xét xử dự kiến sẽ diễn ra tại Tòa án Nhân dân TP.HCM trong thời gian tới, với mức án đề nghị cao nhất lên đến tù chung thân đối với tội tham ô tài sản theo Điều 353 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Vụ án này cũng đặt ra vấn đề cần siết chặt hơn nữa quy trình giám sát gia công vàng, đặc biệt trong bối cảnh thị trường vàng Việt Nam đang đối mặt với nhiều biến động về giá cả và nguồn cung. NHNN đã cam kết tăng cường kiểm tra và áp dụng công nghệ số hóa để ngăn chặn các hành vi tương tự trong tương lai, đảm bảo tính minh bạch và an toàn cho thị trường vàng quốc gia.
