Đảng, Nhà nước quan tâm mạnh mẽ đến phát triển kinh tế tư nhân
Tại Hội thảo “Nhận diện các yếu tố cản trở và kiến nghị hoàn thiện thể chế, pháp luật để thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển” do Tạp chí Dân chủ và Pháp luật (Bộ Tư pháp) tổ chức, nhiều ý kiến đã chỉ rõ những vướng mắc thể chế đang kìm hãm doanh nghiệp. Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh: “Chưa bao giờ Đảng ta quan tâm đến kinh tế tư nhân như hiện nay”.
Một dấu mốc quan trọng là Nghị quyết số 68-NQ/TW năm 2025, khẳng định rõ: “Kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc dân”. Theo mục tiêu, đến năm 2030, cả nước có 2 triệu doanh nghiệp tư nhân, khu vực này đóng góp 55-58% GDP; đến năm 2045, kinh tế tư nhân phải trở thành động lực phát triển hàng đầu.
Để hiện thực hóa mục tiêu trên, Nghị quyết 68 cùng Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đều nhấn mạnh việc rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng vừa quản lý, vừa kiến tạo phát triển. Bộ Tư pháp được giao nhiệm vụ phối hợp các bộ, ngành, địa phương kịp thời sửa đổi, bổ sung những điểm nghẽn pháp lý. Tại kỳ họp Quốc hội gần đây, số lượng luật được ban hành và sửa đổi đạt “kỷ lục”, trong đó nhiều đạo luật tập trung tháo gỡ khó khăn, tạo hành lang pháp lý cho phát triển kinh tế.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc, cộng đồng doanh nghiệp tư nhân Việt Nam còn nhiều hạn chế, nhưng điều đó càng đòi hỏi những chính sách minh bạch, dễ tiếp cận để doanh nghiệp có cơ hội phát triển đúng nghĩa, không mang tính hình thức.
Những rào cản lớn trong thực tế
Một trong những rào cản nổi bật là tình trạng “tái sinh thủ tục hành chính”. TS Đỗ Ngọc Thịnh, Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam, cho biết từ năm 2011, Chính phủ đã triển khai đề án cắt giảm thủ tục hành chính. Mỗi năm có tới 40 luật sư tham gia cùng Chính phủ trong công tác này, nhưng kết quả vẫn chưa đạt kỳ vọng, nhiều thủ tục rườm rà lại xuất hiện dưới hình thức khác.
Ngoài ra, hệ thống luật và chính sách hiện không thiếu nhưng hiệu quả thực thi còn hạn chế. Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 cùng nhiều nghị định, nghị quyết đã đưa ra ưu đãi rõ ràng, nhưng trên thực tế doanh nghiệp khó tiếp cận. Chủ tịch Hiệp hội Pháp chế doanh nghiệp Nguyễn Duy Lãm nhận xét: “Chính sách thì đầy đủ, nhưng thủ tục để được hỗ trợ còn phức tạp hơn cả thủ tục kinh doanh”.
Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp dược Việt Nam Trần Thị Thư cũng chỉ ra rằng nhiều thủ tục hành chính chỉ được “cắt giảm” trên giấy tờ, còn thực tế doanh nghiệp vẫn phải làm lại nhiều giấy phép, mất thời gian và cơ hội. Ở một số địa phương, việc phân cấp cũng gặp khó do hạn chế về nhân lực và cơ sở vật chất. Những bất cập này khiến sức cạnh tranh của doanh nghiệp tư nhân bị suy giảm, đi ngược kỳ vọng rằng đây sẽ là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.
Cần cơ chế giám sát độc lập để tháo gỡ tận gốc
Để khắc phục tình trạng “tái sinh thủ tục” và bảo đảm chính sách đi vào thực tiễn, đại biểu Quốc hội Phan Đức Hiếu (Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội) đề nghị xây dựng Bộ tiêu chí rà soát và bãi bỏ quy định pháp luật. Bộ tiêu chí này sẽ là “thước đo” để loại bỏ các điều kiện kinh doanh không cần thiết, quy định chồng chéo hoặc gây chi phí tuân thủ cao nhưng lợi ích thấp.
Ông cũng đề xuất thiết kế quy trình rà soát độc lập với sự tham gia thực chất của giới chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời cân nhắc thành lập Ủy ban Cải cách thể chế trực thuộc Chính phủ. Trong đó, Bộ Tư pháp giữ vai trò “người gác cổng” cho quy trình pháp lý, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất của văn bản.
Tuy nhiên, đại biểu Phan Đức Hiếu cho rằng nếu chỉ dựa vào nỗ lực của cơ quan thực thi pháp luật thì cải cách sẽ rất khó khăn. Do đó, cần có một cơ quan giám sát độc lập, đủ thẩm quyền liên ngành, có năng lực phân tích định lượng và định tính để bảo đảm khách quan.
Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc đồng tình với quan điểm này, nhấn mạnh cần một tổ chức chuyên trách để nghiên cứu, nhận diện toàn diện các điểm nghẽn pháp lý. Ông cho biết Bộ Tư pháp đang áp dụng cách tiếp cận đa chiều: lấy ý kiến từ giới khoa học, cơ quan quản lý và chính doanh nghiệp chịu tác động. “Chẳng hạn, doanh nghiệp nêu 10 bất cập, cơ quan quản lý công nhận 4, giới khoa học xác định 5. Cuối cùng phải chọn ra mẫu số chung, ưu tiên vấn đề lớn, sát thực tế”, ông nói.
Theo ông, pháp luật cần bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội, bởi có những bất cập chỉ xuất phát từ lợi ích riêng của một số doanh nghiệp. Việc nhận diện và tháo gỡ đúng chỗ sẽ là chìa khóa để khu vực kinh tế tư nhân phát triển đúng với vai trò động lực của nền kinh tế.
