Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh chuẩn bị được bổ sung vào quy hoạch
Một trong những nội dung nổi bật của điều chỉnh lần này là việc bổ sung tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh, dự kiến vận tốc thiết kế 350 km/h, khai thác riêng tàu khách với khổ đường tiêu chuẩn 1.435 mm, điện khí hóa.
Theo đề xuất của Tập đoàn Vingroup, tuyến có điểm đầu tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (Cổ Loa, Hà Nội) và điểm cuối tại phường Đại Yên, TP. Hạ Long, Quảng Ninh, đối diện khu đô thị Vinhomes Hạ Long Xanh. Tổng chiều dài khoảng 120,9 km, đi qua 4 ga chính gồm Cổ Loa, Gia Bình, Yên Tử và Hạ Long.
Dự án ước tính cần diện tích đất khoảng 309 ha, vốn đầu tư khoảng 5,4 tỷ USD (tương đương 133.175 tỷ đồng) và sẽ triển khai trước năm 2030. Đây sẽ là tuyến đường sắt tốc độ cao thứ hai của Việt Nam sau tuyến Bắc - Nam.
Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam Trần Thiện Cảnh nhấn mạnh: “Do tuyến Hà Nội - Quảng Ninh chưa có trong quy hoạch hiện hành, việc bổ sung vào điều chỉnh quy hoạch là cần thiết để dự án có cơ sở pháp lý triển khai.”
Tuyến đường sắt này không chỉ kết nối Hà Nội với Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh – những trung tâm kinh tế, công nghiệp và du lịch lớn – mà còn gắn với sân bay Gia Bình, hình thành hệ thống vận tải đa phương thức, góp phần giảm chi phí logistics và thúc đẩy thương mại quốc tế.
Hàng loạt điều chỉnh quan trọng trong quy hoạch
Ngoài tuyến Hà Nội - Quảng Ninh, nhiều nội dung điều chỉnh khác cũng đáng chú ý. Trên trục Bắc - Nam, quy hoạch bổ sung 5 ga hàng hóa tốc độ cao tại Thường Tín (Hà Nội), Vũng Áng (Hà Tĩnh), Chu Lai (Quảng Nam), Ninh Hòa (Khánh Hòa) và Trảng Bom (Đồng Nai). Đồng thời, depot đường sắt tốc độ cao được đề xuất chuyển từ Thường Tín về Ngọc Hồi (Hà Nội).
Cục Đường sắt cũng đề xuất phân định chức năng rõ ràng: tuyến tốc độ cao chủ yếu vận chuyển hành khách, có thể phục vụ quốc phòng, an ninh và vận tải hàng hóa khi cần; trong khi tuyến đường sắt hiện hữu, bao gồm tuyến Thống Nhất, sẽ tập trung cho vận chuyển hàng hóa và hành khách cự ly ngắn.
Một số tuyến quan trọng được đẩy nhanh tiến độ đầu tư vào giai đoạn 2021-2030 thay vì sau năm 2030, gồm: Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng; Hà Nội - Đồng Đăng (156 km, khổ 1.435 mm); Hạ Long - Móng Cái (150 km, khổ 1.435 mm); và tuyến Tháp Chàm - Đà Lạt.
Ngoài ra, tuyến Biên Hòa - Vũng Tàu được đề xuất kéo dài từ 84 km lên 132 km, còn tuyến TP.HCM - Cần Thơ định hướng kéo dài đến Cà Mau khi nhu cầu vận tải đủ lớn.
Điều chỉnh đặc biệt với tuyến Thủ Thiêm - Long Thành
Đáng chú ý, tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành được đề xuất đưa ra khỏi quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia để chuyển thành tuyến đường sắt đô thị. Các nghiên cứu cho thấy, đến năm 2050, khoảng 85-90% nhu cầu đi lại trên tuyến là hành khách nội - ngoại ô, chủ yếu giữa trung tâm TP.HCM và sân bay Long Thành.
Bộ Xây dựng kiến nghị giao UBND TP.HCM làm cơ quan chủ quản dự án, đồng thời phối hợp với tỉnh Đồng Nai để triển khai. Tuyến này cũng được đề nghị bổ sung vào quy hoạch đường sắt đô thị TP.HCM và danh mục dự án thuộc Nghị quyết 188/2025/QH15 về cơ chế đặc thù cho Hà Nội và TP.HCM.
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Danh Huy cho biết: “Nếu áp dụng cơ chế đặc thù, công tác chuẩn bị đầu tư tuyến Thủ Thiêm - Long Thành có thể rút ngắn xuống còn khoảng 1 năm.”
Việc điều chỉnh quy hoạch lần này không chỉ giải quyết những hạn chế của mạng lưới đường sắt hiện nay, mà còn tạo hành lang pháp lý, thu hút nguồn vốn xã hội hóa, mở đường cho hàng loạt dự án hạ tầng giao thông chiến lược trong giai đoạn tới.
