Tên Văn Miếu – Quốc Tử Giám được chọn nhằm tôn vinh di tích Văn Miếu – Quốc Tử Giám, vốn là nơi thờ các vị tiên thánh, tiên sư của đạo Nho, nơi cũng đóng vai trò là trường học hoàng gia từ thời Lý Thánh Tông. Tên gọi này mang ý nghĩa đại diện lịch sử văn hóa của Thủ đô và của cả nước.
Phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám nằm trong quận Đống Đa, Hà Nội, tiếp giáp với các phường Cửa Nam, Hai Bà Trưng, Ô Chợ Dừa, Kim Liên, Đống Đa, Ba Đình, Bạch Mai. Tổng diện tích tự nhiên của phường là khoảng 1,92 km², dân số hơn 105.600 người. Phường được hình thành từ việc nhập toàn bộ dân số và diện tích của các phường Khâm Thiên, Văn Chương, Thổ Quan thuộc quận Đống Đa, đồng thời tiếp nhận phần lớn của phường Văn Miếu ‒ Quốc Tử Giám (cũ) cùng một phần diện tích, dân số của các phường Hàng Bột, Nam Đồng, Phương Liên ‒ Trung Tự (Đống Đa), Điện Biên (Ba Đình), Cửa Nam (Hoàn Kiếm), Nguyễn Du, Lê Đại Hành (Hai Bà Trưng). Một số phần nhỏ từ các phường bên cạnh cũng được sáp nhập để hoàn thiện địa giới.
Cụ thể các khu vực đóng góp dân số và diện tích bao gồm: Điện Biên khoảng 0,02 km² và trên 1.400 người, Cửa Nam khoảng 0,04 km² dân số nhỏ, Lê Đại Hành, Nguyễn Du mỗi nơi khoảng 0,02 km², Văn Miếu – Quốc Tử Giám (cũ) khoảng 0,36 km² với trên 17.400 dân, Văn Chương khoảng 0,33 km² với hơn 14.000 dân, Khâm Thiên khoảng 0,42 km² gần 27.600 dân, Thổ Quan khoảng 0,28 km² hơn 20.000 người, các phường nhỏ như Nam Đồng, Phương Liên ‒ Trung Tự cũng đóng góp dân số đáng kể.
Văn Miếu – Quốc Tử Giám nằm trong khu vực nội đô lịch sử, là vùng giao thoa giữa các phường trung tâm, có vai trò lớn về thương mại, dịch vụ và du lịch. Các tuyến phố chính như Khâm Thiên, Hàng Bột, Điện Biên, Lê Duẩn là nơi tập trung nhiều hoạt động bán lẻ, cửa hàng, khách sạn, nhà hàng đáp ứng nhu cầu dân cư và khách tham quan. Chợ truyền thống như chợ Khâm Thiên, chợ Thổ Quan, chợ Văn Chương vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống thương mại của người dân, đi cùng với đó là các cửa hàng tiện lợi, siêu thị nhỏ phục vụ nhu cầu hàng ngày.
Về mặt di sản văn hóa, Văn Miếu – Quốc Tử Giám là địa chỉ nổi bật với di tích Văn Miếu – Quốc Tử Giám, di tích được xếp hạng quốc gia đặc biệt và là trường đại học đầu tiên của Việt Nam. Tại phường còn có cấu trúc phố cổ, ngõ nhỏ, các khu tập thể xây dựng từ thời bao cấp với những đặc trưng kiến trúc cũ-kỹ thuật cũ, nhiều phần chưa có thang máy, sân chơi chung, tiện ích công cộng giản dị. Khu dân cư dày đặc, đời sống đô thị rõ nét, nhất là trong các khu nhân dân sống lâu đời qua nhiều thế hệ.
Văn hóa là điểm mạnh của phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Di tích Văn Miếu – Quốc Tử Giám không chỉ là địa điểm gắn liền với lịch sử giáo dục, học hành, hiếu học mà còn là công trình thu hút nhiều du khách nước ngoài và trong nước. Bên cạnh đó có nhiều di tích cấp quốc gia như Bích Câu Đạo Quán với truyền thuyết địa linh, chùa chiền, đền miếu khác như chùa, đền, điện cổ mang đậm giá trị tín ngưỡng và văn hóa truyền thống.
Các lễ hội truyền thống vẫn được tổ chức như lễ hội thư pháp đầu xuân trên phố Văn Miếu kéo dài từ Rằm tháng Chạp đến mùng 5 Tết âm lịch, lễ hội đình Thổ Quan vào tháng Hai âm lịch với nhiều hoạt động nghệ thuật truyền thống, biểu diễn dân gian, các nghi lễ, sinh hoạt cộng đồng. Nhịp sống văn hóa ở khu dân cư lâu đời vẫn mạnh mẽ, các hoạt động làng xã, sự kiện văn hóa địa phương được duy trì bởi cư dân có mối liên kết gắn bó lâu dài với nơi mình sinh sống.
Hệ thống giáo dục tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám khá phát triển với các trường học các cấp từ mầm non, tiểu học đến trung học cơ sở, trung học phổ thông được đầu tư, nâng cấp. Một số trường tiêu biểu có uy tín, cơ sở vật chất được chú trọng đáp ứng nhu cầu học tập của người dân.
Về y tế, địa bàn có các bệnh viện lớn như Bệnh viện Đa khoa của quận Đống Đa, bệnh viện chuyên ngành như Da liễu Hà Nội cùng các trạm y tế, phòng khám đa khoa, chuyên khoa và hệ thống nhà thuốc phục vụ thường xuyên cho người dân. Cơ sở y tế cấp phường đạt chuẩn y tế cơ sở, phương tiện cơ bản, nhân lực để chăm sóc sức khỏe ban đầu được đảm bảo.
Trụ sở Đảng ủy phường nằm trên phố Tôn Đức Thắng, trụ sở UBND phường nằm trên phố Kim Hoa. Lãnh đạo phường bao gồm Bí thư Đảng ủy đồng thời là Chủ tịch HĐND, Phó Bí thư kiêm Chủ tịch UBND, Chủ tịch Ủy ban MTTQ – những người đứng đầu trong công tác chỉ đạo, quản lý địa phương.
Việc sắp xếp đơn vị hành chính để hình thành phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám góp phần tinh gọn bộ máy hành chính, nâng cao hiệu quả quản lý đô thị và phát huy giá trị lịch sử văn hóa vốn có. Việc này giúp thiết lập địa giới mới rõ ràng, đảm bảo quyền lợi của người dân được phục vụ tốt hơn về cơ sở hạ tầng, dịch vụ đô thị, giáo dục, y tế, văn hóa.
Trong định hướng phát triển, phường sẽ cần chú trọng bảo tồn các khu kiến trúc phố cổ, các khu tập thể cũ có giá trị lịch sử, đồng thời đầu tư nâng cấp hạ tầng đô thị, mở rộng không gian xanh, đảm bảo giao thông thông suốt, tiện ích công cộng hiệu quả. Phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám cũng có tiềm năng phát triển du lịch văn hóa, giáo dục, hoạt động văn hóa dân gian, lễ hội truyền thống để vừa giữ được bản sắc, vừa khai thác giá trị phục vụ phát triển kinh tế xã hội.
Từ ngày 1/7/2025, thành phố Hà Nội chính thức đưa vào hoạt động 126 đơn vị hành chính cấp xã, phường mới theo Nghị quyết số 1656/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Sau sắp xếp, thành phố có 51 phường và 75 xã.
Việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã không chỉ là yêu cầu của quá trình hoàn thiện thể chế, cải cách bộ máy Nhà nước, mà còn là cơ hội để Hà Nội cơ cấu lại không gian phát triển, nâng cao chất lượng quản trị đô thị, hiện đại hóa chính quyền để phục vụ nhân dân tốt hơn. Qua đó, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển Thủ đô thành đô thị thông minh, đáng sống và văn minh bậc nhất cả nước, giữ vững vai trò tiên phong trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Home Up sẽ cập nhật chi tiết các Tỉnh, Phường, Xã sau khi sáp nhập.
Thông tin chi tiết, bản đồ và hữu ích về 126 xã, phường mới của Hà Nội được Homeup.vn biên tập chi tiết quý vị có thể truy cập tại: Bản đồ Hà Nội
