Theo ông Võ Tuấn Thành, Ban Quản lý phát triển đô thị TP.HCM, mục tiêu của thành phố là hình thành mạng lưới đường sắt đô thị làm trục xương sống, thúc đẩy tái cấu trúc đô thị theo mô hình TOD. Việc triển khai sẽ ưu tiên những tuyến metro đã được đầu tư, có nhu cầu cao và khả năng kết nối vùng, đồng thời tập trung vào các khu đất công hoặc đất thuê sắp hết hạn, nơi có tiềm năng tăng giá trị đất để tái đầu tư hạ tầng metro.
Ba giai đoạn triển khai TOD tại TP.HCM
Giai đoạn 1 (2025 – 2030), thành phố sẽ tập trung vào các tuyến metro số 1 (Bến Thành – Suối Tiên), tuyến metro số 2 (chuẩn bị khởi công) cùng tuyến metro số 2 nối dài (Bến Thành – Thủ Thiêm – Long Thành) và đường Vành đai 3. Đây được xem là giai đoạn vừa triển khai vừa học hỏi kinh nghiệm, đồng thời mở rộng mô hình TOD đến Bình Dương (cũ) và kết nối sân bay Long Thành.
Giai đoạn 2 (2030 – 2045), đô thị TOD sẽ phát triển theo các tuyến metro số 3, 4, 6 nhằm khép kín mạng lưới metro trong nội đô, đồng thời mở rộng ra tuyến metro 2 nối dài đến Bình Dương (cũ) và tuyến metro từ Vũng Tàu (cũ) đến Long Thành, tạo mạng lưới giao thông kết nối TP.HCM với các tỉnh lân cận.
Giai đoạn 3 (sau 2045), thành phố hoàn thiện toàn bộ các tuyến metro số 5, 7, 8, 9, 10… hướng tới hệ thống đường sắt đô thị khép kín và hiện đại. Các khu TOD sẽ được triển khai song song, tạo động lực phát triển không gian đô thị mới.
Ông Võ Tuấn Thành cho biết, trọng tâm 5 năm đầu tiên sẽ là nghiên cứu và phát triển TOD quanh 3 tuyến chính: metro 1, metro 2 và Vành đai 3, với 11 vị trí trọng điểm như khu C30, ga Phước Long, nông trường Dừa, khu 29ha phường Long Bình, khu số 8 Tân Hiệp, khu quanh ga Tân Kiên… Sau đó, các khu vực khác như Depot Tham Lương (metro 2) sẽ được bổ sung, từng bước hình thành hệ sinh thái đô thị gắn với giao thông công cộng.
Ràng buộc phát triển nhà ở xã hội trong TOD
Hiện TP.HCM chưa có dự án TOD hoàn thiện để rút kinh nghiệm thực tiễn, song thành phố đã chọn được một số vị trí thí điểm quanh tuyến metro số 1, số 2 và đường Vành đai 3. Cách tiếp cận được đưa ra là không triển khai tràn lan, mà chọn lọc những khu vực tiềm năng để làm mẫu.
TP.HCM cũng định hướng quy hoạch sử dụng đất quanh các ga metro, thúc đẩy đấu giá và kêu gọi đầu tư để khai thác hiệu quả quỹ đất, đồng thời tái đầu tư vào hạ tầng. Một điểm nhấn quan trọng được nhiều chuyên gia khuyến nghị là các dự án TOD phải gắn với trách nhiệm phát triển nhà ở xã hội và nhà ở vừa túi tiền, nhằm đảm bảo tính công bằng và bền vững. Ngoài ra, các đô thị TOD cần hướng đến thiết kế đa dạng, hòa nhập, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Để triển khai trên diện rộng, TP.HCM cần xây dựng quy hoạch TOD kết nối trực tiếp với các nhà ga, đồng thời lồng ghép yếu tố biến đổi khí hậu trong toàn bộ quá trình quy hoạch và đầu tư. Việc thiết lập cơ chế tài chính minh bạch theo mô hình chia sẻ giá trị đất đai, cũng như huy động vốn theo hình thức đối tác công – tư (PPP), được xem là giải pháp then chốt. Các chuyên gia nhấn mạnh thành phố nên chọn 1 – 3 địa điểm thí điểm, triển khai thực tế để xây dựng năng lực, tạo uy tín và nhận diện sớm các vướng mắc. Quan trọng hơn, cần thành lập một cơ quan chuyên trách quản lý và điều phối TOD, tránh tình trạng chồng chéo, chậm trễ và chi phí phát sinh.
Tầm nhìn siêu đô thị “siêu kết nối”
Tại hội thảo “Nâng cao năng lực triển khai TOD” ngày 23/9, đồng thời ký ghi nhớ hợp tác giữa UBND TP.HCM và Bộ Ngoại giao và Phát triển Vương quốc Anh và Bắc Ireland, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Xuân Cường khẳng định thành phố đang bước vào giai đoạn bản lề. Sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, diện tích TP.HCM đã mở rộng lên hơn 6.700 km², dân số khoảng 14 triệu người.
Với tầm vóc mới, TP.HCM đặt mục tiêu trở thành siêu đô thị tầm khu vực, giữ vai trò trung tâm kinh tế và sáng tạo. TOD được xác định là chiến lược then chốt để xây dựng đô thị kết nối, thông minh và bền vững. Thành phố hướng tới đến năm 2035 sẽ đưa vào vận hành 355 km đường sắt đô thị. Song song đó, Nghị quyết 38 về phát triển TOD được ban hành, mở đường cho việc giải quyết bài toán giao thông, thúc đẩy giao thương và nâng cao chất lượng sống.
Lãnh đạo thành phố nhấn mạnh, TP.HCM sẽ tiếp thu kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt từ Vương quốc Anh, để xây dựng cơ chế tài chính, khung pháp lý và mô hình phát triển TOD phù hợp điều kiện Việt Nam. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm hiện thực hóa tầm nhìn về một siêu đô thị “siêu kết nối” trong tương lai gần.
