Vụ án này liên quan đến hành vi chiếm đoạt vàng miếng SJC loại vàng độc quyền do Ngân hàng Nhà nước (NHNN) quản lý gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngân sách nhà nước lên đến 74,8 tỷ đồng, trong khi các bị can hưởng lợi hàng chục tỷ đồng từ hoạt động bất hợp pháp. Vụ việc không chỉ phơi bày những lỗ hổng trong quản lý sản xuất vàng mà còn ảnh hưởng đến niềm tin của thị trường vàng Việt Nam, nơi SJC là thương hiệu vàng miếng uy tín hàng đầu.
Theo cáo trạng, từ tháng 3/2013 đến tháng 5/2014, Công ty SJC được NHNN giao nhiệm vụ gia công vàng miếng từ nguyên liệu vàng bóp méo, với tổng khối lượng 10 tấn vàng được cấp từ kho quỹ nhà nước. Quy trình gia công được giám sát nghiêm ngặt bởi Tổ giám sát của NHNN, bao gồm 12 bước từ kiểm kê nguyên liệu đầu vào, nấu chảy, cán mỏng, dập khuôn đến kiểm tra chất lượng và niêm phong sản phẩm hoàn thiện.
Tuy nhiên, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của bà Lê Thúy Hằng, các bị can đã lợi dụng khoảng thời gian trước khi Tổ giám sát xuống xưởng để thực hiện hành vi gian lận, chèn nguyên liệu vàng mua từ bên ngoài vào quy trình sản xuất, dẫn đến việc chiếm đoạt vàng nguyên chất và sản xuất vàng miếng lậu.
Cụ thể, bà Hằng đã chỉ đạo Nguyễn Minh Phát (cựu Phó Giám đốc Xưởng sản xuất SJC) mua vàng nguyên liệu từ thị trường tự do với giá thấp hơn, sau đó giao cho Đoàn Lê Thanh (nhân viên sản xuất) nấu chảy và đổ thành thỏi số 1 – loại nguyên liệu dùng để cán mỏng và dập thành vàng miếng. Để che giấu, nhóm bị can đã điều chỉnh số lượng vàng cán mỏng và dập khuôn, lợi dụng sự hao hụt tự nhiên trong quy trình (khoảng 0,3-0,5% do bay hơi và bụi vàng).
Kết quả, trong hai đợt gia công, họ đã sản xuất trái phép 6.255 lượng vàng miếng SJC, chiếm đoạt 95 lượng vàng nguyên chất, gây thiệt hại cho nhà nước 74,8 tỷ đồng (tính theo giá vàng tại thời điểm điều tra năm 2025). Số vàng miếng lậu được bán ra thị trường qua hệ thống cửa hàng SJC, mang lại lợi nhuận khổng lồ cho công ty.
Các đồng phạm khác trong vụ án bao gồm Nguyễn Văn Tâm (cựu cán bộ quản lý chất lượng), Nguyễn Thị Minh Thúy (cựu Kế toán trưởng SJC), và 12 bị can khác là các nhân viên kỹ thuật, quản lý xưởng và kế toán tại SJC. Tâm chịu trách nhiệm kiểm tra và xác nhận chất lượng vàng giả mạo, trong khi Thúy lập báo cáo tài chính che giấu sự chênh lệch. Theo cáo trạng, SJC đã hưởng lợi hơn 73,4 tỷ đồng từ phí gia công, trong đó bà Hằng nhận trực tiếp 15 triệu đồng tiền thưởng từ hoạt động bất hợp pháp. Số tiền còn lại được phân chia cho các đồng phạm và sử dụng vào các chi phí vận hành công ty, bao gồm thưởng cho nhân viên và đầu tư thiết bị.
Vụ việc được phát hiện sau khi cơ quan điều tra tiến hành kiểm tra hồ sơ sản xuất tại SJC vào năm 2023, phát hiện sự chênh lệch bất thường giữa nguyên liệu đầu vào và sản phẩm đầu ra. Bà Hằng và các đồng phạm bị bắt giữ từ năm 2023, và vụ án đã trải qua nhiều phiên điều tra bổ sung để làm rõ thiệt hại tài chính và trách nhiệm của từng cá nhân. Viện Kiểm sát nhận định hành vi của các bị can là đặc biệt nghiêm trọng, vi phạm nghiêm trọng quy định về quản lý vàng của NHNN, gây thất thoát lớn cho ngân sách nhà nước và ảnh hưởng đến ổn định thị trường vàng. Các bị can đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm đoạt tài sản nhà nước, với khung hình phạt cao nhất lên đến tù chung thân.
Phiên tòa xét xử dự kiến sẽ diễn ra tại Tòa án Nhân dân TP.HCM trong thời gian tới, với các bị can đối mặt với cáo buộc tham ô tài sản ở mức độ lớn. Vụ án này cũng đặt ra vấn đề cần siết chặt hơn nữa quy trình giám sát gia công vàng, đặc biệt trong bối cảnh thị trường vàng Việt Nam đang đối mặt với nhiều biến động về giá cả, nguồn cung và các quy định mới từ NHNN. NHNN đã cam kết tăng cường kiểm tra, áp dụng công nghệ số hóa và nâng cao trách nhiệm của các đơn vị gia công để ngăn chặn các hành vi tương tự trong tương lai, đảm bảo tính minh bạch, an toàn và ổn định cho thị trường vàng quốc gia, góp phần bảo vệ lợi ích kinh tế quốc dân.
