Trước hết, để chọn ngày động thổ hợp tuổi, cần căn cứ vào tuổi âm lịch của gia chủ, tức năm sinh tính theo lịch âm. Việc xem ngày thường dựa trên Thiên Can – Địa Chi, ngũ hành bản mệnh, và tránh ngày xung khắc với tuổi. Chẳng hạn, người tuổi Tý nên tránh ngày Ngọ; tuổi Sửu tránh ngày Mùi; tuổi Dần tránh ngày Thân; tuổi Mão tránh ngày Dậu; tuổi Thìn tránh ngày Tuất; tuổi Tỵ tránh ngày Hợi; tuổi Ngọ tránh ngày Tý; tuổi Mùi tránh ngày Sửu; tuổi Thân tránh ngày Dần; tuổi Dậu tránh ngày Mão; tuổi Tuất tránh ngày Thìn; tuổi Hợi tránh ngày Tỵ. Đây là nguyên tắc cơ bản để loại trừ những ngày “phạm xung”.
Sau khi loại bỏ ngày xấu, người ta chọn ngày có ngũ hành tương sinh với bản mệnh. Ví dụ, người mệnh Mộc nên chọn ngày có hành Thủy (vì Thủy sinh Mộc); người mệnh Hỏa nên chọn ngày Mộc; người mệnh Thổ nên chọn ngày Hỏa; người mệnh Kim nên chọn ngày Thổ; và người mệnh Thủy nên chọn ngày Kim. Sự tương sinh giúp quá trình động thổ gặp hanh thông, thuận lợi, “được trời đất phù trợ”.
Ngoài ra, nên ưu tiên ngày Hoàng đạo, giờ Hoàng đạo – những thời điểm được cho là có thiên khí tốt, dễ mang lại may mắn. Tránh các ngày Hắc đạo, ngày Tam nương (mùng 3, mùng 7, 13, 18, 22, 27 âm lịch) hoặc ngày Nguyệt kỵ (mùng 5, 14, 23), vì theo dân gian, đây là những ngày không thuận cho việc trọng đại. Trong trường hợp gia chủ bận rộn hoặc khó chọn ngày hợp hoàn toàn, có thể chọn ngày không xung tuổi, giờ đẹp và hướng cát, vẫn đảm bảo yếu tố cát lành cho công trình.
Khi xem ngày động thổ, các chuyên gia phong thủy cũng khuyên nên xem hướng nhà để chọn ngày và giờ phù hợp. Ví dụ, nếu nhà hướng Đông Nam, nên chọn ngày có sao tốt chiếu hướng đó như Thiên Đức, Nguyệt Đức, Thiên Hỷ, hoặc Ngọc Đường. Ngược lại, nếu hướng bị sao xấu như Kiếp Sát, Ngũ Quỷ, Họa Hại chiếu vào thì cần tránh, dù ngày đó hợp tuổi. Sự hài hòa giữa tuổi – ngày – hướng chính là yếu tố cốt lõi tạo nên phong thủy tốt cho buổi động thổ.
Bên cạnh ngày giờ, nghi thức động thổ cũng cần được chuẩn bị chu đáo. Gia chủ nên tự tay cầm cuốc hoặc xẻng để “động thổ” tượng trưng, không nhờ người khác làm thay. Lễ vật nên gồm hương hoa, ngũ quả, vàng mã, trầu cau và một đĩa xôi, gà luộc – thể hiện lòng thành với Thổ Công, Thần Linh cai quản đất đai. Khi khấn, cần đọc rõ tên tuổi, địa chỉ, ngày tháng và mục đích động thổ, xin phép được khởi công thuận lợi, bình an.
Một số người có tuổi phạm Kim Lâu hoặc Hoang Ốc – được xem là không tốt khi xây nhà – có thể mượn tuổi người thân hợp mệnh để tiến hành động thổ. Khi mượn tuổi, mọi thủ tục đều đứng tên người được mượn, từ khấn vái đến động cuốc đầu tiên, nhằm “giải hạn” cho gia chủ. Sau khi hoàn thành nghi thức, người mượn tuổi sẽ làm lễ “bàn giao” lại cho chủ nhà khi nhập trạch.
Chọn ngày động thổ hợp tuổi là sự kết hợp giữa khoa học âm dương và niềm tin tâm linh của người Việt. Một ngày khởi công thuận lợi không chỉ giúp gia chủ vững tâm mà còn tạo khí thế tích cực cho toàn bộ quá trình xây dựng. Bởi lẽ, ngôi nhà không chỉ là nơi ở, mà còn là tổ ấm gắn liền với vận mệnh của cả gia đình, nên việc “chọn ngày lành tháng tốt” chính là cách gieo mầm may mắn cho tương lai.
