Trước hết, pháp luật không cấm xây hàng rào trên đất giáp ranh, nhưng vị trí xây dựng phải nằm hoàn toàn trong phần đất thuộc quyền sử dụng hợp pháp của bạn. Theo quy định tại Điều 175 Bộ luật Dân sự 2015, ranh giới giữa các bất động sản liền kề được xác định theo thỏa thuận, giấy tờ về quyền sử dụng đất hoặc theo tập quán địa phương. Nếu ranh giới đã được thể hiện rõ trên sổ đỏ hoặc bản đồ địa chính, thì chủ đất chỉ được xây hàng rào trong phạm vi đất của mình, tuyệt đối không được lấn sang ranh giới chung, kể cả chỉ vài centimet.
Trường hợp hai thửa đất chưa có mốc giới rõ ràng, người sử dụng đất cần thống nhất với hàng xóm về vị trí ranh trước khi xây. Việc này nên được lập văn bản thỏa thuận ranh giới, có chữ ký hai bên và xác nhận của cán bộ địa chính hoặc tổ trưởng khu dân cư. Khi đã có biên bản, nếu xảy ra tranh chấp sau này, đó sẽ là chứng cứ pháp lý quan trọng để bảo vệ quyền lợi của bạn.
Về loại hàng rào, pháp luật cho phép người dân lựa chọn vật liệu phù hợp: tường gạch, hàng cây, lưới B40, cọc bê tông… Tuy nhiên, nếu hàng rào được xây bằng tường gạch, bê tông cố định, nên chừa ít nhất 5–10cm cách ranh giớiđể tránh trường hợp sau này bị tố “lấn đất” hoặc “xây trên đất chung”. Hàng rào không nên có phần nhô, chờm hoặc thoát nước sang đất bên cạnh, vì đó được xem là hành vi xâm phạm quyền sử dụng đất liền kề.
Ngoài ra, nếu hàng rào nằm giữa hai nhà và được xây dựng bằng tiền của cả hai bên, thì đó là tài sản chung. Mọi thay đổi, phá dỡ, sửa chữa đều phải có sự đồng ý của cả hai chủ sử dụng. Nếu chỉ một bên tự ý đập, nâng cao hoặc gắn vật khác lên hàng rào chung, bên kia có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại hoặc khôi phục nguyên trạng.
Một điểm đáng chú ý khác là quy định về chiều cao hàng rào. Hiện nay, Luật Xây dựng không có quy định cụ thể, nhưng theo tiêu chuẩn quy hoạch đô thị, chiều cao hàng rào nhà ở thường từ 1,6–2,4 mét. Hàng rào không được chắn tầm nhìn, gây nguy hiểm hoặc cản trở thoát hiểm, thoát nước. Ở khu dân cư, đô thị, hàng rào hướng ra đường công cộng nên đảm bảo mỹ quan, thông thoáng, tránh xây kín tường gạch cao quá mức vì có thể bị yêu cầu điều chỉnh.
Nếu bạn muốn trồng cây làm hàng rào, cũng cần lưu ý nguyên tắc “cây trồng không vượt ranh giới đất”. Rễ hoặc tán cây vươn sang đất hàng xóm có thể bị yêu cầu cắt tỉa hoặc di dời. Trường hợp cây trồng gây thiệt hại (nứt tường, chắn ánh sáng, che tầm nhìn), người trồng phải chịu trách nhiệm bồi thường.
Trong trường hợp hàng xóm cho rằng bạn xây hàng rào lấn đất, việc đầu tiên là nên đề nghị đo đạc lại ranh giới tại Văn phòng đăng ký đất đai hoặc UBND xã/phường. Kết quả đo đạc có xác nhận của cơ quan chuyên môn sẽ là căn cứ rõ ràng nhất. Nếu vẫn không thống nhất, hai bên có thể hòa giải tại địa phương; chỉ khi hòa giải không thành mới được khởi kiện ra tòa.
Tóm lại, bạn hoàn toàn có quyền xây hàng rào trên đất giáp ranh, miễn là:
Hàng rào nằm hoàn toàn trong phần đất của mình;
Có thỏa thuận rõ ràng với hàng xóm nếu ranh giới chưa xác định;
Không gây ảnh hưởng đến công trình, thoát nước hoặc mỹ quan của khu vực;
Không tự ý thay đổi hoặc phá bỏ hàng rào chung nếu có sự đồng sở hữu.
Xây hàng rào không chỉ là bảo vệ tài sản, mà còn là hành vi ứng xử văn minh trong quan hệ láng giềng. Giữ đúng luật, đúng ranh giới và tôn trọng quyền lợi của nhau là cách tốt nhất để hàng rào trở thành ranh giới hòa thuận, chứ không phải “điểm nóng tranh chấp”.
