Theo Luật Đất đai 2024, mỗi kế hoạch sử dụng đất hàng năm cấp huyện chỉ có hiệu lực trong vòng 3 năm kể từ ngày công bố công khai. Nếu sau thời hạn này mà Nhà nước không thu hồi đất, không cho phép chuyển mục đích sử dụng, hoặc không triển khai dự án, thì phần diện tích đó phải được điều chỉnh hoặc hủy bỏ khỏi kế hoạch. Đây chính là cơ sở pháp lý để “giải tỏa quy hoạch treo” cho người dân, giúp khôi phục lại quyền sử dụng đất bình thường.
Nói cách khác, nếu một dự án hoặc công trình được quy hoạch từ 3 năm trở lên mà không được triển khai, người dân có thể đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét hủy quy hoạch, hoặc xin cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) cho phần đất đó. Khi quy hoạch bị điều chỉnh, người dân được phép xây dựng, chuyển nhượng, thế chấp, thừa kế… như đối với đất ở hợp pháp.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ hai khái niệm: đất nằm trong quy hoạch và đất trong kế hoạch sử dụng đất hàng năm. Nếu chỉ nằm trong quy hoạch dài hạn (quy hoạch tổng thể phát triển đô thị, quy hoạch khu dân cư, khu công nghiệp…), mà chưa có kế hoạch sử dụng đất cụ thể hàng năm, thì quyền sử dụng đất của người dân vẫn không bị hạn chế. Bạn vẫn có thể sửa chữa, xây dựng, sang nhượng theo quy định, miễn là phù hợp với hiện trạng và được cấp phép.
Chỉ khi phần đất đã nằm trong kế hoạch sử dụng đất hàng năm của huyện thì mới có khả năng bị thu hồi. Khi đó, cơ quan Nhà nước sẽ ra thông báo thu hồi đất, phê duyệt phương án bồi thường, hoặc ra quyết định chuyển mục đích sử dụng đất. Nếu sau 3 năm kể từ thông báo mà không thực hiện, kế hoạch sẽ tự động hết hiệu lực – người dân có quyền đề nghị xóa bỏ tình trạng “quy hoạch treo”.
Trên thực tế, rất nhiều dự án được phê duyệt từ 5–10 năm nhưng vẫn “án binh bất động” – gây thiệt hại lớn cho người dân vì không thể xây, bán hay vay vốn ngân hàng. Trong trường hợp này, người sử dụng đất nên chủ động tra cứu thông tin quy hoạch tại phòng Tài nguyên & Môi trường cấp huyện, để biết mốc thời gian công bố quy hoạch và kế hoạch cụ thể. Nếu phát hiện đã quá 3 năm mà dự án không triển khai, có thể làm đơn kiến nghị điều chỉnh hoặc hủy bỏ quy hoạch, gửi đến UBND cấp huyện hoặc Sở Tài nguyên & Môi trường để được xem xét giải quyết.
Việc “giải tỏa quy hoạch treo” không chỉ giúp người dân khôi phục quyền sử dụng đất, mà còn giúp địa phương tránh tình trạng “đóng băng đất đai”, gây lãng phí tài nguyên và cản trở phát triển đô thị. Với quy định mới, Luật Đất đai 2024 đã tạo cơ chế rõ ràng hơn, yêu cầu chính quyền phải điều chỉnh hoặc hủy bỏ quy hoạch không khả thi sau 3 năm, tránh tình trạng quy hoạch kéo dài vô thời hạn.
Tóm lại, đất quy hoạch treo chỉ có hiệu lực trong 3 năm kể từ khi được đưa vào kế hoạch sử dụng đất hàng năm. Nếu quá thời hạn này mà Nhà nước không thực hiện thu hồi hoặc chuyển mục đích, người dân có quyền yêu cầu hủy bỏ quy hoạch treo và tiếp tục thực hiện đầy đủ quyền của người sử dụng đất hợp pháp. Hành động sớm, nắm rõ quy định và lưu giữ giấy tờ chứng minh thời điểm công bố quy hoạch sẽ giúp bạn bảo vệ quyền lợi chính đáng, không để mảnh đất của mình bị “treo” mãi trên giấy.
