Hiện cả nước còn gần 3.000 dự án treo, dù đã xử lý hơn 1.000 dự án với tổng giá trị khoảng 1 triệu tỷ đồng, nhưng vẫn còn hàng trăm ngàn hecta đất để hoang nhiều năm. Thực trạng này khiến dòng vốn đầu tư bị nghẽn, kìm hãm tăng trưởng kinh tế, đồng thời tạo môi trường cho tình trạng thổi giá, thao túng thị trường bất động sản.
Tại buổi tiếp xúc cử tri 9 xã phía Bắc sông Hồng trước kỳ họp Quốc hội khóa XV, Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ rõ: giá đất đang bị thổi lên “kinh khủng”, trong khi nhiều khu đất vàng để hoang gây thất thoát lớn nguồn lực quốc gia. Tổng Bí thư nhấn mạnh cần đánh thuế thật nặng đối với đất bỏ không để buộc đưa vào sử dụng, lập lại trật tự và kỷ cương trong quản lý đất đai.
Các chuyên gia đồng loạt bày tỏ sự ủng hộ. TS. Trần Xuân Lượng, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đánh giá Thị trường Bất động sản Việt Nam cho rằng, gốc rễ của lãng phí đất đai không chỉ ở người sử dụng, mà chủ yếu do quản lý nhà nước còn lỏng lẻo, quy hoạch thiếu minh bạch, đấu giá méo mó, định giá sai lệch và giám sát buông lỏng. Vì vậy, giải pháp kinh tế như thuế đất bỏ hoang là công cụ hữu hiệu để buộc thị trường vận hành lành mạnh.
Dưới góc nhìn pháp lý, luật sư Nguyễn Văn Tuấn (Công ty Luật TGS) nhận định: quy định đánh thuế đất bỏ hoang là hoàn toàn hợp lý, bởi đất đai thuộc sở hữu toàn dân, Nhà nước trao quyền sử dụng nhưng kèm trách nhiệm khai thác. Nếu để đất “treo” nhiều năm thì không chỉ lãng phí mà còn cản trở phát triển. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo tính khả thi chưa cao nếu không có tiêu chí cụ thể để xác định thế nào là “đất bỏ hoang”, cũng như phân biệt chậm triển khai do nguyên nhân khách quan với hành vi cố tình găm giữ.
Luật sư Nguyễn Đức Hùng (Công ty Luật Thiện Duyên) cũng nhấn mạnh: cần đánh thuế cao với đất bỏ hoang, dự án chậm tiến độ hay nhà ở không sử dụng, bởi đây là cách để hạn chế đầu cơ, tích trữ bất động sản, đồng thời tăng nguồn cung cho thị trường. Tuy vậy, ông cho rằng pháp luật cần quy định rõ ràng, chặt chẽ và có mức thuế phù hợp với từng loại đất, từng trường hợp để tránh tình trạng lách luật, đồng thời bảo đảm tính công bằng.
TS. Trần Xuân Lượng còn đưa ra một số “hiến kế”: dừng áp dụng bảng giá đất mới khi chưa có dữ liệu thực, kiểm soát đấu giá bằng khung giá trần – sàn, áp dụng thuế lũy tiến đối với đất bỏ hoang để ngăn chặn đầu cơ. Về lâu dài, cần xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai, minh bạch hóa giá giao dịch, hoàn thiện chính sách thuế tài sản và thuế chống đầu cơ.
Những đề xuất mạnh mẽ này được kỳ vọng sẽ trở thành đòn bẩy để khơi thông nguồn lực đất đai, đảm bảo thị trường bất động sản phát triển bền vững, minh bạch, đồng thời chấm dứt tình trạng đất vàng bỏ hoang gây lãng phí kéo dài nhiều năm.
