Cụ thể, Nghị quyết mới được ban hành đã tháo gỡ vướng mắc pháp lý tồn tại nhiều năm qua ở các dự án thực hiện theo hình thức BT (xây dựng - chuyển giao), qua đó mở đường cho cơ chế huy động vốn xã hội hóa. Đồng thời, Chính phủ cũng nhấn mạnh yêu cầu minh bạch, kiểm soát chặt chẽ để tránh tái diễn rủi ro từ việc đổi đất lấy hạ tầng.
Một trong những dự án điển hình là thành phần đường Vành đai 2 tại TP.HCM, có tổng vốn đầu tư 2.700 tỷ đồng. Dự án được triển khai theo hình thức BT và đã hoàn thành hơn 40% phần xây lắp. Tuy nhiên, từ nhiều năm nay dự án bị ách tắc do quy định dừng thanh toán bằng quỹ đất cho các hợp đồng BT. Điều này không chỉ khiến tiến độ thi công đình trệ mà còn làm tăng chi phí giải phóng mặt bằng và xây dựng.
Nghị quyết 212 của Chính phủ mới đây đã mở lối cho dự án Vành đai 2 đoạn 3 tái khởi động. Theo cơ chế mới, UBND TP.HCM được trao quyền lựa chọn phương án thanh toán cho nhà đầu tư bằng quỹ đất hoặc bằng tiền từ nguồn vốn đầu tư công, đảm bảo cân đối tài chính để dự án sớm hoàn thành. Ông Trần Đức Thắng – Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư Văn Phú - Bắc Ái, đơn vị tham gia dự án – cho biết: “Chúng tôi kỳ vọng cơ chế thông thoáng sẽ giúp tiến độ được đẩy nhanh. Sau khi ký phụ lục hợp đồng BT, chúng tôi sẽ tập trung giải phóng mặt bằng, thi công xây lắp, dự kiến hoàn thành chỉ sau hơn một năm.”
Động thái này cho thấy nỗ lực của Nhà nước trong việc thúc đẩy hợp tác công – tư, đặc biệt trong lĩnh vực hạ tầng đô thị. Thời gian qua, nhiều nhà đầu tư lớn cũng bày tỏ quan tâm đến các dự án chiến lược như đường sắt đô thị nếu cơ chế thanh toán minh bạch, ổn định được đảm bảo. Các quy định mới, cho phép thanh toán bằng quỹ đất hoặc bằng ngân sách, được đánh giá là cú hích để thu hút thêm nguồn lực ngoài ngân sách, giảm áp lực vốn cho Nhà nước.
TS Trần Du Lịch – Chủ tịch Hội đồng Tư vấn triển khai Nghị quyết 98 về cơ chế đặc thù phát triển TP.HCM – nhận định: “Có thể nói lần này, Chính phủ đã trao quyền rất mạnh cho thành phố, từ việc thiết lập dự án đầu tư đến rút gọn các công đoạn thủ tục vốn mất nhiều thời gian. Việc cho phép chỉ định thầu hoặc mời thầu linh hoạt cũng tạo điều kiện để dự án hạ tầng sớm được triển khai.”
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo việc tái khởi động cơ chế BT cần đi kèm kiểm soát rủi ro chặt chẽ. Hai khâu quan trọng nhất là xác định chi phí đầu tư hạ tầng và định giá quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư phải được tiến hành độc lập, minh bạch, có sự giám sát của kiểm toán. Nếu không, nguy cơ thất thoát ngân sách, định giá sai lệch tài sản công có thể tái diễn.
Ông Đỗ Thiên Anh Tuấn – Giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý, Đại học Fulbright Việt Nam – nêu rõ: “Một là cần minh bạch trong việc xác định chi phí công trình hạ tầng, tránh tình trạng đội giá. Hai là quỹ đất thanh toán phải được đấu giá công khai, nếu không sẽ dẫn đến định giá thấp, gây thất thoát nguồn lực.”
Nhiều ý kiến cũng đề xuất cần xây dựng hợp đồng BT mẫu để làm cơ sở áp dụng thống nhất cho các địa phương. Đây sẽ là công cụ pháp lý quan trọng, hạn chế tranh chấp, đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân. Với hướng đi mới, nếu cơ chế minh bạch được thực hiện nghiêm túc, việc khơi thông dòng vốn tư nhân sẽ trở thành động lực then chốt giúp TP.HCM tăng tốc đầu tư hạ tầng trong những năm tới.
