Theo quy định tại Điều 59 Nghị định 101/2024/NĐ-CP, dữ liệu đất đai có thể được khai thác trực tuyến qua Cổng thông tin đất đai quốc gia, Cổng dịch vụ công quốc gia, Cổng dịch vụ công của Bộ Tài nguyên và Môi trường, cổng dịch vụ công của từng tỉnh, cũng như qua dịch vụ SMS, API hay ứng dụng di động kết nối trực tiếp với cơ sở dữ liệu quốc gia.
Ngoài ra, người dân còn có thể tra cứu tại Văn phòng Đăng ký đất đai, chi nhánh cấp huyện hoặc UBND xã, phường – nơi đang quản lý hồ sơ địa chính. Một số địa phương cũng đã công khai thông tin trên cổng quy hoạch điện tử, giúp người dân chỉ cần nhập địa chỉ thửa đất là có thể thấy tình trạng quy hoạch, mục đích sử dụng.
Thủ tục cung cấp dữ liệu đất đai cũng được siết chặt theo Điều 60. Người dân nộp phiếu yêu cầu theo Mẫu 13/ĐK hoặc văn bản đề nghị, ghi rõ mục đích sử dụng dữ liệu. Cơ quan tiếp nhận có trách nhiệm xem xét và phản hồi trong vòng 2 ngày làm việc nếu yêu cầu không hợp lệ. Với dữ liệu có sẵn trong hệ thống, thông tin sẽ được cung cấp ngay trong ngày; nếu đến sau 15h, sẽ được xử lý vào ngày hôm sau. Trường hợp dữ liệu chưa có sẵn, thời gian giải quyết tối đa là 3 ngày làm việc, trong tình huống phức tạp có thể kéo dài nhưng không quá 15 ngày.
Ở cấp trung ương, Trung tâm Dữ liệu và Thông tin đất đai thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường là cơ quan đầu mối. Tại địa phương, Văn phòng Đăng ký đất đai tỉnh hoặc chi nhánh huyện chịu trách nhiệm cung cấp dữ liệu. Riêng những nơi chưa xây dựng hệ thống điện tử, UBND cấp xã vẫn có thể trích lục hồ sơ địa chính để phục vụ người dân.
Tuy nhiên, không phải lúc nào yêu cầu tra cứu cũng được đáp ứng. Điều 61 Nghị định 101/2024/NĐ-CP quy định rõ: dữ liệu thuộc bí mật nhà nước, thông tin có thể gây phương hại đến an ninh, lợi ích quốc gia, hay dữ liệu cá nhân chưa có sự đồng ý… sẽ không được cung cấp. Ngoài ra, yêu cầu thiếu thông tin, không hợp lệ, hoặc người dân chưa hoàn thành nghĩa vụ tài chính (nộp phí, lệ phí) cũng bị từ chối.
Đáng chú ý, từ 1/1/2025, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sẽ được in kèm mã QR, giúp người dân tra cứu nhanh thông tin cơ bản của thửa đất chỉ bằng một thao tác quét mã. Đây là bước tiến lớn trong minh bạch hóa thông tin đất đai, tạo thuận lợi khi giao dịch, phòng ngừa rủi ro tranh chấp, lừa đảo.
Rõ ràng, quyền được tiếp cận dữ liệu đất đai đã được pháp luật bảo đảm và cụ thể hóa. Người dân hoàn toàn có thể chủ động kiểm tra tính pháp lý của thửa đất trước khi mua bán, chuyển nhượng. Trong bối cảnh nhiều địa phương đang tiến hành chiến dịch “làm sạch” dữ liệu đất đai, việc hiểu rõ nơi xem thông tin, thủ tục tra cứu sẽ là chìa khóa giúp mỗi cá nhân bảo vệ tài sản của mình, đồng thời góp phần minh bạch hóa thị trường bất động sản.
