Nhằm bảo đảm tiến độ thực hiện Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam đoạn qua địa bàn tỉnh, Nghệ An đang gấp rút triển khai kế hoạch xây dựng hệ thống khu tái định cư cho người dân bị ảnh hưởng. Theo đó, ít nhất một khu tái định cư sẽ được khởi công trước ngày 19/8/2025 và toàn bộ các khu còn lại cơ bản phải hoàn thành trong tháng 10/2026, tạo tiền đề vững chắc để dự án giao thông trọng điểm quốc gia này khởi công đúng kế hoạch.
Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam có tổng chiều dài toàn tuyến là 1.541 km, trong đó đoạn đi qua tỉnh Nghệ An dài khoảng 85,5 km. Dự kiến, đoạn tuyến này sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới 38 cụm dân cư trên địa bàn, với khoảng 2.150 hộ dân bị tác động. Trong số đó, có tới 1.942 hộ sẽ phải bố trí tái định cư sang nơi ở mới. Đây là thách thức rất lớn, đòi hỏi tỉnh Nghệ An phải có giải pháp quyết liệt, đồng bộ và chủ động ngay từ giai đoạn chuẩn bị.
Trước quy mô giải phóng mặt bằng lớn chưa từng có, Ban Chỉ đạo giải phóng mặt bằng cấp tỉnh đã được thành lập để tập trung chỉ đạo điều hành. Ban này do Bí thư Tỉnh ủy làm Trưởng ban, với sự tham gia của nhiều lãnh đạo chủ chốt trong tỉnh. Các sở, ngành, địa phương liên quan đều được phân công nhiệm vụ rõ ràng kèm tiến độ cụ thể nhằm bảo đảm tính kỷ luật trong tổ chức thực hiện.
Theo kế hoạch, tỉnh Nghệ An sẽ xây dựng tổng cộng 30 khu tái định cư với tổng diện tích trên 102 ha, phân bố tại các huyện có tuyến đường sắt đi qua. Tổng mức đầu tư ước tính cho các khu tái định cư này vào khoảng 1.450 tỷ đồng. Đây là con số lớn, thể hiện quyết tâm của địa phương trong việc chăm lo, bảo đảm chỗ ở ổn định, hạ tầng đồng bộ cho người dân bị ảnh hưởng bởi dự án trọng điểm quốc gia.
Trong cơ cấu tổ chức, Sở Xây dựng được giao vai trò đầu mối, phụ trách điều phối toàn bộ công tác quy hoạch và đầu tư các khu tái định cư. Đồng thời, cơ quan này có trách nhiệm tham mưu điều chỉnh các quy hoạch liên quan theo định hướng phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (mô hình TOD – Transit Oriented Development). Đây là xu hướng quy hoạch hiện đại, nhằm hình thành các trung tâm đô thị phát triển dọc theo trục đường sắt, tối ưu hóa khả năng tiếp cận của người dân với hệ thống giao thông công cộng.
Song song đó, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp cùng Sở Tài nguyên và Môi trường giữ vai trò thường trực về công tác giải phóng mặt bằng. Cụ thể, các đơn vị này sẽ tổ chức rà soát toàn bộ quỹ đất, thống kê diện tích cần thu hồi và chủ động phối hợp với các huyện, xã trong việc tháo gỡ khó khăn, xử lý vướng mắc nảy sinh từ thực tiễn. Mục tiêu là đẩy nhanh tiến độ bồi thường, hỗ trợ và bàn giao mặt bằng sạch cho chủ đầu tư theo đúng lộ trình đã cam kết.
Ngoài ra, các sở, ngành liên quan khác như Sở Giao thông Vận tải, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài chính… cũng sẽ đồng hành cùng chủ đầu tư trong việc nghiên cứu và phát triển không gian vùng phụ cận các ga đường sắt thành các trung tâm đô thị – dịch vụ hiện đại. Đây không chỉ là cơ hội mở rộng không gian đô thị về phía giao thông trọng điểm mà còn là nguồn lực quan trọng để tăng thu ngân sách, thúc đẩy kinh tế địa phương.
Với quy mô ảnh hưởng rộng, khối lượng công việc lớn và thời gian thực hiện kéo dài, việc chủ động quy hoạch các khu tái định cư và xử lý kịp thời các vấn đề liên quan đến đất đai, nhà ở cho người dân là điều kiện tiên quyết để bảo đảm tiến độ tổng thể của dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam. Đồng thời, cách làm bài bản, quyết liệt từ sớm của Nghệ An được kỳ vọng sẽ tạo ra mô hình chuẩn về phối hợp giữa chính quyền và các bên liên quan trong thực hiện các dự án hạ tầng quy mô lớn trên cả nước.
