Những khu thương mại tự do (Free Trade Zone – FTZ) từ lâu đã trở thành động lực phát triển của nhiều nền kinh tế lớn trên thế giới. Ở các thành phố như Thâm Quyến (Trung Quốc), Dubai (UAE) hay Singapore, mô hình này không chỉ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn góp phần định hình diện mạo đô thị hiện đại, thu hút hàng chục nghìn doanh nghiệp và lao động. Việt Nam, với quyết định thành lập FTZ đầu tiên tại Đà Nẵng ngày 16/6/2025, đang đứng trước cơ hội lớn để học hỏi từ các thành phố phát triển hàng đầu và áp dụng kinh nghiệm quốc tế vào thực tiễn.
Thâm Quyến là minh chứng rõ ràng cho sức mạnh của FTZ. Năm 1980, khi bắt đầu mở cửa với chính sách thương mại tự do, GDP của Thâm Quyến chỉ khoảng 270 triệu USD. Sau hơn bốn thập kỷ, đến năm 2023, con số này đã đạt hơn 475 tỷ USD, tức tăng gần 1.800 lần. Sự xuất hiện của các tập đoàn công nghệ lớn như Huawei, Tencent đã biến nơi đây thành “thung lũng Silicon của châu Á”, một trung tâm công nghệ toàn cầu với sức hút nhân tài mạnh mẽ.
Dubai cũng khẳng định vị thế với Khu thương mại tự do Jebel Ali, được thành lập từ năm 1985. Từ vỏn vẹn 19 công ty ban đầu, hiện khu vực này đã trở thành “mái nhà chung” của hơn 11.000 doanh nghiệp đến từ 157 quốc gia, tạo việc làm cho trên 160.000 lao động. Năm 2024, Jebel Ali đóng góp tới 713 tỷ AED vào thương mại phi dầu mỏ của Dubai, chiếm khoảng 36% GDP của thành phố, minh chứng rõ nét cho chiến lược đa dạng hóa nền kinh tế, giảm phụ thuộc vào dầu mỏ.
Singapore, tuy có diện tích nhỏ bé và gần như không có tài nguyên thiên nhiên, đã tận dụng vị trí địa lý chiến lược để phát triển các FTZ gắn liền với cảng biển. Cảng Singapore hiện là một trong những cảng trung chuyển hàng hóa hàng đầu thế giới, góp phần đưa GDP bình quân đầu người của đảo quốc này vượt 80.000 USD/năm, đứng trong nhóm cao nhất toàn cầu. Thành công của Singapore gắn liền với sự minh bạch, môi trường kinh doanh ổn định và hạ tầng logistics hiện đại.
Nhìn vào những mô hình thành công này, có thể thấy điểm chung quan trọng là: hạ tầng cảng biển và logistics hiện đại, khung pháp lý thông thoáng, ưu đãi đầu tư rõ ràng, cùng với sự phát triển đồng bộ của đô thị xung quanh về nhà ở, văn phòng, dịch vụ, giáo dục, y tế. Khi FTZ vận hành hiệu quả, hiệu ứng lan tỏa rất mạnh: bất động sản vùng phụ cận tăng giá, hạ tầng được cải thiện, kinh tế – xã hội phát triển toàn diện.
Đối với Việt Nam, Đà Nẵng được lựa chọn nhờ lợi thế vượt trội. Cảng Liên Chiểu đang được quy hoạch để đón tàu trọng tải tới 200.000 tấn, vị trí nằm trên hành lang kinh tế Đông – Tây, kết nối trực tiếp với Lào, Thái Lan, Myanmar và xa hơn là Nam Á. Việc thành lập FTZ tại đây được kỳ vọng sẽ thu hút hàng tỷ USD vốn đầu tư mỗi năm, đồng thời tạo thêm 50.000 – 70.000 việc làm, trong đó có cả đội ngũ chuyên gia và kỹ sư quốc tế.
Không chỉ dừng ở kinh tế, FTZ còn hứa hẹn thay đổi bộ mặt đô thị Đà Nẵng, đặc biệt là khu vực Liên Chiểu. Các dự án bất động sản như The Lumia Da Nang, quy mô gần 70 ha với gần 30 tiện ích hiện đại, nằm giáp cảng Liên Chiểu và FTZ, đang được xem là hưởng lợi kép. Các sản phẩm ở đây vừa đáp ứng nhu cầu an cư của người dân, vừa phù hợp cho kinh doanh, cho thuê, văn phòng hay lưu trú du lịch, góp phần hình thành một cộng đồng đô thị hiện đại, đa năng.
Để phát huy tối đa tiềm năng, Việt Nam cần rút ra năm bài học chính: thứ nhất, hoàn thiện cơ chế ưu đãi pháp lý và thuế quan rõ ràng để thu hút đầu tư; thứ hai, đầu tư mạnh vào hạ tầng logistics và cảng biển; thứ ba, xây dựng hệ thống giao thông và tiện ích đô thị đồng bộ để giữ chân nhân tài; thứ tư, lựa chọn ngành nghề thu hút có giá trị gia tăng cao như công nghệ, sản xuất tinh chế; và cuối cùng, chú trọng phát triển đô thị bền vững với cảnh quan xanh, môi trường sống tốt.
Nếu được triển khai đúng hướng, mô hình FTZ tại Đà Nẵng sẽ không chỉ là bước đột phá trong tăng trưởng kinh tế mà còn tạo ra động lực phát triển đô thị mới, đưa thành phố trở thành trung tâm tài chính – logistics – thương mại hàng đầu khu vực, tương tự những gì Thâm Quyến, Dubai và Singapore đã đạt được.
