Đến năm 2045, Việt Nam đặt mục tiêu hoàn thành 9.000 km đường cao tốc và nâng cấp, xây dựng khoảng 30.000 km quốc lộ, tạo nên mạng lưới giao thông hiện đại, đồng bộ, kết nối hiệu quả các vùng kinh tế trọng điểm và cả nước với quốc tế. Đây là định hướng chiến lược vừa được Cục Đường bộ Việt Nam trình Bộ Xây dựng thẩm định trong đề án phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông quốc gia giai đoạn dài hạn, khẳng định quyết tâm đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển vào giữa thế kỷ XXI.
Hiện tại, cả nước đã có gần 611.000 km đường bộ, tăng 77% so với năm 2010, trong đó có hơn 25.700 km quốc lộ (tăng 49%), hệ thống đường cao tốc đang khai thác 17 tuyến với tổng chiều dài 2.268 km, chỉ chiếm 0,37% tổng đường bộ.
Đáng chú ý, hệ thống đường địa phương lên tới gần 583.000 km, tăng 84% nhưng vẫn cần được đầu tư mạnh mẽ hơn về chất lượng và khả năng kết nối. Trong kế hoạch tới, trọng tâm sẽ là hoàn thành cao tốc Bắc – Nam phía Đông, triển khai vành đai 4 và vành đai 5 Hà Nội, mở rộng mạng cao tốc miền Trung – Tây Nguyên, phát triển các tuyến kết nối cảng biển và cửa khẩu quốc tế tại Đông – Tây Nam Bộ.
Dự kiến đến cuối năm 2025, Việt Nam sẽ có khoảng 3.000 km cao tốc đưa vào khai thác, tạo nền tảng để hướng tới mục tiêu 9.000 km vào năm 2045. Lộ trình chi tiết phân theo vùng: khu vực phía Bắc cần hoàn thành khoảng 1.400 km cao tốc vào năm 2035 và nâng lên 2.300 km vào năm 2045, miền Trung từ 700 km lên 1.500 km, còn miền Nam từ 800 km lên 1.400 km, tập trung vào vành đai TP.HCM và các tuyến trọng điểm kết nối logistics.
Song hành với cao tốc, quốc lộ cũng sẽ được nâng cấp toàn diện, trong đó Quốc lộ 1 dài 2.482 km từ Lạng Sơn đến Cà Mau dự kiến đạt tiêu chuẩn cấp III với 4 làn xe, tuyến đường Hồ Chí Minh dài 1.762 km cũng sẽ được nâng cấp đồng bộ, đồng thời 21 tuyến quốc lộ ở phía Bắc, 24 tuyến ở miền Trung và 17 tuyến ở phía Nam sẽ được mở rộng từ 2 đến 6 làn xe nhằm tăng khả năng lưu thông, giảm ùn tắc và nâng cao an toàn.
Tổng nhu cầu vốn đầu tư cho hệ thống đường bộ đến năm 2045 ước khoảng 2,6 triệu tỷ đồng, trong đó giai đoạn 2026–2030 cần trên 1 triệu tỷ, giai đoạn 2031–2045 cần thêm khoảng 1,2 triệu tỷ, riêng các dự án then chốt như cao tốc Bắc – Nam phía Đông, phía Tây, các tuyến quốc lộ và đường Hồ Chí Minh chiếm hơn 1,7 triệu tỷ đồng. Để đảm bảo nguồn lực, Cục Đường bộ đề xuất đa dạng hóa phương thức huy động, khuyến khích hợp tác công – tư (PPP), hình thức BT, TOD, đặc biệt là khai thác nguồn thu phí sau đầu tư.
Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, cải cách thủ tục, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và doanh nghiệp, từ đó thu hút các nhà đầu tư lớn trong và ngoài nước. Với tầm nhìn dài hạn, nếu kế hoạch được triển khai đúng tiến độ và hiệu quả, đến năm 2045 Việt Nam sẽ sở hữu mạng lưới giao thông đường bộ hiện đại, đồng bộ, là động lực mạnh mẽ thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, liên kết vùng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
