Trước hết, đối tượng được mua nhà ở xã hội gồm: người có công với cách mạng; hộ nghèo, cận nghèo tại đô thị; người lao động làm việc tại doanh nghiệp trong và ngoài khu công nghiệp; sĩ quan, hạ sĩ quan, công an, quân nhân chuyên nghiệp; cán bộ, công chức, viên chức; hộ gia đình bị thu hồi đất mà chưa được bồi thường bằng nhà hoặc đất ở khác. Đây là những nhóm được Nhà nước ưu tiên nhằm bảo đảm an sinh xã hội và bình đẳng cơ hội về chỗ ở.
Về điều kiện cư trú, người mua phải có hộ khẩu thường trú hoặc tạm trú dài hạn (KT3) tại tỉnh, thành phố nơi có dự án nhà ở xã hội. Trường hợp làm việc tại địa phương khác, phải có hợp đồng lao động từ 12 tháng trở lên hoặc giấy xác nhận của cơ quan, doanh nghiệp về việc đang làm việc ổn định tại đó. Quy định này nhằm bảo đảm người mua thực sự sinh sống, làm việc tại địa bàn chứ không đầu cơ, mua để cho thuê lại.
Điều kiện quan trọng nhất là về thu nhập và tình trạng nhà ở. Người mua phải thuộc nhóm chưa có nhà ở riêng, chưa được hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở của Nhà nước và có mức thu nhập không thuộc diện phải nộp thuế thu nhập cá nhân thường xuyên. Nghĩa là chỉ những người có thu nhập trung bình thấp hoặc công nhân, lao động phổ thông mới được xét duyệt. Trong trường hợp hộ gia đình có vợ chồng cùng làm việc, thu nhập của cả hai đều được tính để xác định mức hợp lệ.
Ngoài ra, người mua cần đăng ký và được xét duyệt tại Sở Xây dựng nơi có dự án. Hồ sơ bao gồm: đơn xin mua nhà ở xã hội, giấy xác nhận tình trạng nhà ở, giấy tờ chứng minh thu nhập và cư trú, kèm xác nhận của cơ quan, doanh nghiệp nơi đang công tác. Danh sách người đủ điều kiện sẽ được công khai minh bạch, tránh tình trạng xin – cho hoặc mua bán suất.
Sau khi được phê duyệt, người mua chỉ được bán, chuyển nhượng sau tối thiểu 5 năm kể từ ngày thanh toán hết tiền mua nhà, nhằm ngăn đầu cơ, trục lợi chính sách. Nếu bán trước thời hạn, người mua phải hoàn trả toàn bộ ưu đãi đã hưởng và chỉ được chuyển nhượng lại cho Nhà nước hoặc chủ đầu tư.
Chính sách nhà ở xã hội là giải pháp nhân văn, nhưng cũng yêu cầu tuân thủ nghiêm túc các tiêu chuẩn để đảm bảo đúng người, đúng đối tượng. Việc nắm rõ quy định sẽ giúp người dân chủ động chuẩn bị hồ sơ, tránh rủi ro bị loại khi xét duyệt, đồng thời góp phần xây dựng thị trường nhà ở xã hội minh bạch, công bằng và bền vững.
