Dự thảo Luật Dân số mới được trình tại phiên họp thứ 50 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội chiều 8/10/2025 đang thu hút sự chú ý đặc biệt khi đưa ra hàng loạt chính sách nhằm khuyến khích các gia đình sinh đủ hai con, giảm tình trạng tỷ lệ sinh thấp và mất cân bằng giới tính khi sinh ở Việt Nam. Một trong những điểm đáng chú ý là phụ nữ sinh con thứ hai sẽ được nghỉ thai sản thêm một tháng, trong khi nam giới có vợ sinh con sẽ được nghỉ thêm năm ngày làm việc để chia sẻ trách nhiệm chăm sóc con nhỏ. Đây được xem là động thái cụ thể nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các cặp vợ chồng trẻ, giúp họ có thêm thời gian chăm sóc và gắn kết gia đình trong giai đoạn đầu nuôi con.
Không chỉ dừng lại ở việc tăng thời gian nghỉ thai sản, dự thảo còn bổ sung chính sách ưu tiên hỗ trợ về nhà ở xã hội cho những người sinh đủ hai con. Theo đó, các cặp vợ chồng hoặc nam giới có hai con đẻ mà không có vợ hoặc vợ đã mất sẽ được ưu tiên trong việc mua hoặc thuê nhà ở xã hội. Chính phủ sẽ quy định cụ thể các nội dung và mức hỗ trợ tối thiểu để đảm bảo quyền lợi thiết thực cho người dân, đặc biệt là các hộ gia đình có thu nhập trung bình và thấp. Chính sách này được kỳ vọng không chỉ góp phần ổn định đời sống mà còn là một cú hích quan trọng trong việc khuyến khích sinh đủ hai con – điều mà nhiều địa phương đang nỗ lực thúc đẩy nhưng vẫn gặp nhiều rào cản.
Tại phiên thảo luận, ông Nguyễn Đắc Vinh – Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội – cho biết có ý kiến đề nghị cần xem xét kỹ tác động của việc tăng thời gian nghỉ thai sản đối với doanh nghiệp và lao động nữ, bởi việc kéo dài thời gian nghỉ có thể ảnh hưởng đến quyết định tuyển dụng trong khu vực tư nhân. Bên cạnh đó, nhiều đại biểu cũng cho rằng cần nghiên cứu thêm các hình thức hỗ trợ tài chính trực tiếp cho phụ nữ sinh đủ hai con, đặc biệt là những người dưới 35 tuổi, để chính sách mang tính khuyến khích mạnh mẽ hơn. Đồng thời, dự thảo cũng cần làm rõ tiêu chí xác định “địa phương có mức sinh thấp” để có cơ sở áp dụng chính sách ưu đãi phù hợp.
Theo thống kê gần đây, tình trạng giảm sinh tại Việt Nam đang trở nên đáng lo ngại. Một số địa phương lớn như Thành phố Hồ Chí Minh chỉ đạt mức sinh 1,39 con trên một phụ nữ trong năm 2024, thấp hơn nhiều so với mức sinh thay thế là 2,1 con. Tỷ lệ này kéo theo hàng loạt hệ lụy như thiếu hụt lao động trẻ, già hóa dân số nhanh và gánh nặng an sinh xã hội ngày càng lớn. Việc bổ sung các chính sách hỗ trợ như ưu tiên mua nhà ở xã hội, kéo dài thời gian nghỉ sinh hay hỗ trợ tài chính trực tiếp được kỳ vọng sẽ giúp cải thiện phần nào tình hình, tạo động lực để người dân yên tâm lập gia đình và sinh con.
Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng để đạt hiệu quả thực chất, chính sách dân số không nên chỉ dừng lại ở ưu đãi nhà ở hay nghỉ thai sản. Muốn khuyến khích người dân sinh con, Nhà nước cần triển khai các giải pháp toàn diện hơn như hỗ trợ chi phí chăm sóc trẻ, giảm gánh nặng giáo dục, mở rộng dịch vụ y tế cho mẹ và bé, cũng như tạo điều kiện việc làm linh hoạt cho phụ nữ sau sinh. Chỉ khi hệ sinh thái chính sách đồng bộ và thực tế, người dân mới có đủ niềm tin và khả năng để lựa chọn sinh đủ hai con – góp phần bảo đảm cơ cấu dân số hợp lý và phát triển bền vững trong tương lai.
