Theo nội dung Nghị định, UBND cấp xã sẽ được giao thực hiện một loạt nhiệm vụ lớn, bao gồm việc quyết định giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất đối với cá nhân, cộng đồng dân cư; ban hành thông báo thu hồi đất; cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất; phê duyệt các phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, và cả các phương án cưỡng chế thu hồi đất.
Chủ tịch UBND cấp xã cũng sẽ tiếp nhận nhiều thẩm quyền quan trọng vốn trước đây thuộc về Chủ tịch UBND cấp huyện, chẳng hạn như chấp thuận phương án sử dụng đất nông nghiệp của tổ chức kinh tế, phê duyệt phương án sử dụng đất lúa của cá nhân, quyết định thu hồi đất theo nhiều điều khoản trong Luật Đất đai, và tổ chức thực hiện quyết định giá đất cụ thể. Ngoài ra, Chủ tịch UBND cấp xã có thẩm quyền thành lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, Hội đồng thẩm định giá đất cụ thể, ban hành quyết định cưỡng chế thu hồi đất và tổ chức thực hiện cưỡng chế khi cần thiết.
Nhiều thẩm quyền mới được giao còn bao gồm việc quyết định giá bán nhà ở tái định cư trong địa bàn, xác định lại diện tích đất ở, ghi giá đất trong các quyết định hành chính liên quan đến đất đai (giao đất, thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất…), và thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai giữa hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư.
Không chỉ dừng lại ở Luật Đất đai, Nghị định 151/2025 còn phân cấp lại thẩm quyền được quy định trong các nghị định hướng dẫn thi hành Luật. Cụ thể, Chủ tịch UBND cấp xã được trao thẩm quyền phê duyệt phương án đấu giá quyền sử dụng đất (Điều 55 Nghị định 102/2024/NĐ-CP), quyết định giá đất bồi thường bằng đất có mục đích khác (theo Nghị định 88/2024/NĐ-CP), phê duyệt phương án cưỡng chế thực hiện quyết định giải quyết tranh chấp đất đai (Điều 108), và xác định mức bồi thường do trưng dụng đất gây ra (Điều 29 Nghị định 102/2024/NĐ-CP). Ngoài ra, Chủ tịch UBND cấp xã còn có quyền thành lập Ban cưỡng chế kiểm đếm bắt buộc và ban hành các quyết định liên quan đến tổ chức thực hiện cưỡng chế tranh chấp đất đai.
Trước bối cảnh mở rộng phân quyền mạnh mẽ cho cấp xã, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT) cũng đã ban hành “Sổ tay hướng dẫn công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp”. Tài liệu này đóng vai trò như một cẩm nang chuyên sâu, hỗ trợ chính quyền địa phương các cấp triển khai hiệu quả các nhiệm vụ mới theo cơ chế phân cấp, phân quyền rõ ràng và minh bạch.
“Sổ tay” được cấu trúc khoa học gồm hai phần chính: Phần I hệ thống hóa đầy đủ thẩm quyền, nhiệm vụ của Hội đồng nhân dân, UBND, Chủ tịch UBND và các cơ quan chuyên môn về đất đai ở cả cấp tỉnh và cấp xã; Phần II chi tiết hóa quy trình, thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai, đặc biệt là các quy trình liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư – những vấn đề được người dân đặc biệt quan tâm.
Việc chuyển giao thẩm quyền này được kỳ vọng sẽ giúp các địa phương rút ngắn thời gian giải quyết các thủ tục hành chính, tăng tính linh hoạt trong công tác quản lý đất đai, đồng thời giúp người dân tiếp cận dịch vụ công thuận lợi, tiết kiệm thời gian và chi phí. Tuy nhiên, để đảm bảo hiệu quả khi thực thi, các địa phương cần tổ chức đào tạo, nâng cao năng lực cho cán bộ cấp xã, đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai đầy đủ, đồng bộ, hiện đại – yếu tố then chốt để hỗ trợ cho quá trình phân cấp hiệu quả và bền vững.
