Việc đầu tư đồng bộ vào đường bộ, đường sắt, đường thủy và hàng không được xem là chìa khóa quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội, mở rộng không gian phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh cho tỉnh.
Đồng Nai hiện có hệ thống giao thông kết nối thuận lợi với nhiều tuyến huyết mạch quốc gia như Quốc lộ 1, Quốc lộ 20, Quốc lộ 51. Tuyến đường sắt Bắc – Nam cũng đi qua địa bàn, cùng với quy hoạch tuyến đường sắt cao tốc Bắc – Nam trong tương lai. Ngoài ra, các tuyến vành đai 3, vành đai 4 TP. Hồ Chí Minh cũng giúp tăng cường kết nối liên vùng. Đặc biệt, các đầu mối chiến lược như Cảng hàng không quốc tế Long Thành, hệ thống cảng biển, cảng sông, cảng cạn (ICD) và cửa khẩu quốc tế được kỳ vọng tạo động lực mới cho thương mại, xuất nhập khẩu và thu hút vốn đầu tư nước ngoài.
Hạ tầng giao thông – động lực cho tăng trưởng
Theo Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai Võ Tấn Đức, tỉnh đang sở hữu nhiều tuyến cao tốc quan trọng như TP. Hồ Chí Minh – Long Thành – Dầu Giây, Dầu Giây – Phan Thiết. Bên cạnh đó, một số dự án lớn chuẩn bị đưa vào khai thác gồm cao tốc Bến Lức – Long Thành, cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu, cao tốc Bắc – Nam phía Tây, cao tốc Chơn Thành – Hoa Lư, cao tốc Dầu Giây – Tân Phú – Liên Khương. Cùng với đó, dự án vành đai 3 đang triển khai, vành đai 4 cũng đã được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư.
Ngoài hệ thống đường bộ, đường sắt Bắc – Nam với 8 ga dừng tại Đồng Nai tạo lợi thế lớn cho vận tải hành khách và hàng hóa. Quy hoạch đến năm 2030 sẽ có thêm đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, đường sắt Biên Hòa – Vũng Tàu, tuyến Trảng Bom – Hòa Hưng, đường sắt nối cảng Phước An và mạng lưới đường sắt đô thị kết nối Biên Hòa – Nhơn Trạch – Long Thành – Long Khánh.
Đặc biệt, Cảng hàng không quốc tế Long Thành đạt chuẩn cấp 4F của ICAO – mức cao nhất – đang trong giai đoạn xây dựng, dự kiến đi vào hoạt động năm 2026. Đây được coi là dự án hạ tầng hàng không lớn nhất cả nước, đóng vai trò trung tâm trung chuyển quốc tế. Ngoài ra, sân bay quân sự Biên Hòa cũng đang được nghiên cứu để phát triển thêm nhà ga phục vụ đường bay dân dụng. Đồng Nai hiện quản lý 4 cửa khẩu, trong đó có cửa khẩu quốc tế Hoa Lư, góp phần gia tăng năng lực giao thương xuyên biên giới.
PGS.TS Trần Quang Phú, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giao thông Vận tải TP. Hồ Chí Minh, cho rằng để phát huy tối đa tiềm năng, Đồng Nai cần quy hoạch và phát triển hạ tầng kết nối đồng bộ, hiệu quả và bền vững, đặc biệt ở các phương thức đường bộ, đường sắt và đường thủy nội địa. Đồng quan điểm, TS. Trương Minh Huy Vũ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển TP. Hồ Chí Minh, nhận định trong tương lai, Đồng Nai sẽ sở hữu đầy đủ năm phương thức giao thông: đường bộ, đường thủy, đường hàng không, đường sắt và đường biển. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh cần sớm khắc phục tình trạng thiếu đồng bộ, thiếu liên thông và hiệu quả trong kết nối hạ tầng hiện nay.
Theo TS. Trương Minh Huy Vũ, các dự án then chốt như tuyến đường sắt Biên Hòa – Long Thành – Chơn Thành, cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu, cao tốc Bến Lức – Long Thành và luồng đường thủy nội địa từ sông Đồng Nai đến các cụm cảng, trung tâm logistics vùng Tây Nam Bộ cần được đẩy nhanh tiến độ để nâng cao tính kết nối.
Thách thức khi hạ tầng chưa đồng bộ
Dù có nhiều lợi thế về hạ tầng giao thông, các chuyên gia cho rằng Đồng Nai vẫn đối mặt với những thách thức lớn. GS.TS Nguyễn Trọng Hoài, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, chỉ ra rằng chi phí logistics của Đồng Nai hiện còn cao do hạ tầng giao thông và logistics chưa hoàn thiện, đặc biệt là kết nối nội vùng. So với TP. Hồ Chí Minh, chỉ số hạ tầng giao thông của Đồng Nai và Bình Phước vẫn thấp, khiến việc liên kết vùng chưa đạt hiệu quả như mong muốn.
Một số dự án trọng điểm như cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu, Bến Lức – Long Thành hay đường sắt nhẹ Thủ Thiêm – Long Thành còn chậm tiến độ. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng kết nối với TP. Hồ Chí Minh và hệ thống cảng biển, làm tăng chi phí vận tải cho doanh nghiệp. Ngoài ra, các đô thị Biên Hòa, Long Khánh, Nhơn Trạch vẫn thiếu liên thông đồng bộ, gây khó khăn trong quy hoạch phát triển đô thị và thu hút đầu tư.
Liên kết liên vùng cũng chưa trọn vẹn khi nhiều tuyến giao thông đi qua các địa phương lân cận, như cao tốc Gia Nghĩa – Chơn Thành đoạn qua Bình Phước, vẫn chưa hoàn thiện. Trước thực trạng này, GS.TS Nguyễn Trọng Hoài đề xuất xây dựng các trung tâm logistics dọc theo vành đai 3 và 4, kết hợp cùng hệ thống công nghiệp, nhằm giảm chi phí vận chuyển, phát huy lợi thế độ mở thương mại của tỉnh và thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa.
Các chuyên gia đều thống nhất rằng phát triển hạ tầng giao thông là “xương sống” giúp Đồng Nai nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc mở rộng và hiện đại hóa mạng lưới giao thông không chỉ rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics mà còn góp phần gia tăng GDP, mở ra cơ hội lớn cho công nghiệp chế biến, logistics và dịch vụ thương mại.
Thông qua hệ thống kết nối liên vùng và quốc tế, hàng hóa từ các khu công nghiệp trên địa bàn có thể nhanh chóng tiếp cận thị trường trong nước và toàn cầu. Đây chính là yếu tố giúp Đồng Nai duy trì vai trò là cực tăng trưởng quan trọng của Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, đồng thời khẳng định vị thế trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
