Thanh tra Chính phủ vừa công bố kế hoạch thanh tra chuyên đề quy mô lớn đối với gần 900 dự án đầu tư công trên cả nước, nhằm chấn chỉnh tình trạng chậm tiến độ, kéo dài, hiệu quả thấp và có nguy cơ gây thất thoát, lãng phí nghiêm trọng. Động thái này được đánh giá là nỗ lực quyết liệt nhằm siết chặt kỷ cương đầu tư công, xử lý dứt điểm những tồn đọng đã kéo dài suốt nhiều năm qua.
Theo kế hoạch, trong tổng số gần 900 dự án đưa vào diện thanh tra, có 145 dự án do Thanh tra Chính phủ trực tiếp thực hiện. Đây đều là các dự án quy mô lớn, thuộc các bộ, ngành trung ương và các tập đoàn, tổng công ty trực thuộc, với tổng mức đầu tư trên 100 tỷ đồng mỗi dự án. Ngoài ra, một số dự án địa phương có tổng vốn đầu tư vượt 1.500 tỷ đồng cũng nằm trong danh sách kiểm tra.
Vicem Tower – Dự án nghìn tỷ “đắp chiếu” gần một thập kỷ vào tầm ngắm
Trong số các dự án thuộc Bộ Xây dựng bị thanh tra, đáng chú ý có Trung tâm điều hành và giao dịch Vicem (Vicem Tower) do Tổng công ty Xi măng Việt Nam (Vicem) làm chủ đầu tư. Dự án này đã “trơ khung” ngay tại vị trí đắc địa trên đường Phạm Hùng (Hà Nội) suốt gần 10 năm, gây ra lãng phí lớn về đất đai và vốn đầu tư.
Vicem Tower được khởi công từ tháng 5/2011 tại lô 10E6 khu đô thị mới Cầu Giấy, ngay cạnh tòa nhà Landmark 72 – công trình cao nhất Thủ đô hiện nay. Với quy mô 31 tầng nổi, 4 tầng hầm, tổng diện tích sàn khoảng 80.000m² và sức chứa 200 chỗ đỗ ô tô, dự án từng được kỳ vọng trở thành trung tâm điều hành của Vicem và các đơn vị thành viên, đồng thời cung cấp văn phòng cho thuê, dịch vụ thương mại và tổ chức hội nghị.
Ban đầu, tổng mức đầu tư của Vicem Tower là 1.952 tỷ đồng, nhưng sau điều chỉnh đã tăng lên hơn 2.743 tỷ đồng. Dù phần khung đã hoàn thiện từ tháng 8/2015, dự án sau đó rơi vào trạng thái “đắp chiếu” cho đến đầu tháng 3/2024 mới chính thức được tái khởi động. Hiện Vicem đặt mục tiêu hoàn thiện công trình vào quý II/2026 và đưa vào vận hành từ quý IV/2026.
Tháng 6/2025, Bộ Xây dựng đã yêu cầu Vicem dồn lực hoàn thiện Vicem Tower, đồng thời nghiêm túc thực hiện đề án cơ cấu lại tổng công ty giai đoạn 2021-2025. Trong đó, Vicem phải xử lý dứt điểm các khoản đầu tư tài chính kém hiệu quả, thu hồi cổ tức và lợi nhuận bằng tiền mặt theo đúng quy định. Dự án này hiện cũng là một trong những vụ việc được Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực theo dõi, chỉ đạo đặc biệt.
Thanh tra hàng loạt dự án giao thông lớn, kéo dài
Cùng với Vicem Tower, Thanh tra Chính phủ cũng sẽ tiến hành thanh tra 7 dự án giao thông lớn do Bộ Xây dựng quản lý. Trong đó có những công trình tai tiếng như tuyến đường sắt đô thị Hà Nội (tuyến số 1) và tuyến Cát Linh – Hà Đông; dự án tuyến đường sắt Yên Viên – Phả Lại – Hạ Long – Cái Lân; dự án hiện đại hóa Trung tâm điều hành vận tải đường sắt (OCC); hay các dự án cải tạo Quốc lộ 6 (đoạn Tuần Giáo – Lai Châu), Quốc lộ 9 (đoạn từ cảng cửa Việt đến Quốc lộ 1), và tuyến cao tốc Bắc Giang – Lạng Sơn.
Nhiều trong số các dự án này đã tiêu tốn hàng nghìn tỷ đồng ngân sách nhưng tiến độ ì ạch, đội vốn, hiệu quả chưa rõ ràng, gây bức xúc trong dư luận và đặt ra dấu hỏi lớn về trách nhiệm của chủ đầu tư, đơn vị thi công và các cơ quan liên quan.
Xử lý nghiêm, chấn chỉnh kỷ cương đầu tư công
Theo giới chuyên gia, cuộc tổng thanh tra lần này là một bước đi mạnh tay của Thanh tra Chính phủ, thể hiện quyết tâm xử lý tận gốc những bất cập tồn tại nhiều năm trong hoạt động đầu tư công – lĩnh vực vốn chiếm tỷ trọng lớn trong chi tiêu ngân sách quốc gia nhưng hiệu quả vẫn chưa tương xứng.
Các kết luận thanh tra dự kiến sẽ làm rõ trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân trong việc để xảy ra tình trạng chậm tiến độ, đội vốn, kém hiệu quả; đồng thời kiến nghị xử lý hành chính hoặc hình sự nếu có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng. Việc tái khởi động những dự án “trùm mền” cũng sẽ được giám sát chặt chẽ nhằm bảo đảm không tiếp tục gây lãng phí nguồn lực.
Bên cạnh đó, Thanh tra Chính phủ sẽ phối hợp chặt với các cơ quan thanh tra ngành, thanh tra địa phương và cơ quan điều tra, tạo thành một mạng lưới kiểm soát hiệu quả hoạt động đầu tư công, góp phần nâng cao kỷ luật tài chính – ngân sách và niềm tin của người dân vào hệ thống quản lý nhà nước.
