Theo Đề án tổng thể phát triển đường sắt đô thị Thủ đô, Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa vào khai thác gần 97 km đường sắt, con số này sẽ nâng lên 301 km vào năm 2035 và đến năm 2045 hoàn thiện toàn bộ 14 tuyến với tổng chiều dài 619 km. Để hiện thực hóa kế hoạch này.
Thành phố cần nguồn vốn đầu tư xây dựng ước tính khoảng 55,4 tỷ USD, chưa kể chi phí vận hành đến năm 2045 dự kiến vào khoảng 6,82 tỷ USD. Trong bối cảnh phụ thuộc lớn vào nhập khẩu thiết bị và toa xe, lãnh đạo Hà Nội nhấn mạnh việc xây dựng Đề án phát triển công nghiệp đường sắt là cần thiết để Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ, hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp trong nước. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững, đặc biệt khi Hà Nội đang triển khai nhiều công trình hạ tầng lớn thuộc đường sắt quốc gia với tổng chiều dài khoảng 200 km.
Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài mới đây đã dẫn đầu đoàn công tác làm việc với UBND TP. Hà Nội về việc xây dựng Đề án phát triển công nghiệp đường sắt Việt Nam. Buổi làm việc nhằm thảo luận chi tiết về các mục tiêu, chiến lược và giải pháp để hình thành ngành công nghiệp đường sắt hiện đại, đồng bộ, góp phần hỗ trợ các dự án hạ tầng lớn tại thủ đô và trên toàn quốc. Theo dự thảo Đề án, mục tiêu đến năm 2035 là hình thành ngành công nghiệp đường sắt hiện đại, đồng bộ, có khả năng tự thiết kế, chế tạo, bảo trì các tuyến đường sắt đô thị và liên vùng dưới 200 km/h; tiến tới làm chủ công nghệ đường sắt tốc độ cao. Tỷ lệ nội địa hóa được đặt ra ở mức 70% cho tư vấn, thiết kế và quản lý dự án; 50% cho đầu máy, toa xe, thiết bị; và 100% đối với ray, ghi. Xa hơn, đến năm 2050, Việt Nam có thể tự chủ hầu hết các hạng mục cho hệ thống đường sắt đến 200 km/h, đồng thời tham gia sâu vào sản xuất, bảo trì tàu tốc độ cao, tạo nền tảng cho xuất khẩu công nghệ và dịch vụ liên quan.
Tại buổi làm việc, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Dương Đức Tuấn nhấn mạnh rằng theo Quy hoạch Thủ đô, Hà Nội sẽ có 14 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài 619 km. Ông Tuấn cho biết, để hiện thực hóa kế hoạch, Thành phố cần nguồn vốn đầu tư xây dựng ước tính khoảng 55,4 tỷ USD, chưa kể chi phí vận hành đến năm 2045 dự kiến vào khoảng 6,82 tỷ USD. Riêng hạng mục phương tiện, Hà Nội sẽ phải trang bị khoảng 4.292 toa xe, với tổng giá trị đầu tư từ 8-10 tỷ USD.
Hiện nay, phần lớn thiết bị, toa xe phải nhập khẩu với giá rất cao, khiến Thành phố phụ thuộc lớn vào công nghệ bên ngoài. Đây chính là điểm nghẽn cần tháo gỡ để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả kinh tế của các dự án, đồng thời giảm rủi ro từ biến động tỷ giá và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ngoài hệ thống metro, Hà Nội đang triển khai nhiều công trình hạ tầng lớn thuộc các dự án đường sắt quốc gia với tổng chiều dài khoảng 200 km, gồm các tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, đường sắt cao tốc Bắc – Nam, tuyến vành đai phía Đông, tuyến cải dịch Bắc – Nam và tuyến vành đai phía Tây. Đi cùng với đó là tổ hợp ga Ngọc Hồi rộng 250 ha, khu công nghiệp đường sắt 250 ha cùng nhiều ga quan trọng khác. Trong bối cảnh hầu hết công nghệ, thiết bị vẫn phải nhập khẩu, Thành phố coi đây là một trong những điểm nghẽn lớn cản trở việc triển khai các dự án, dẫn đến chậm tiến độ và tăng chi phí tổng thể.
Chính vì vậy, theo lãnh đạo Hà Nội, việc xây dựng Đề án phát triển công nghiệp đường sắt là cần thiết để Việt Nam từng bước tiếp cận, làm chủ công nghệ, hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp trong nước tham gia phát triển cả đường sắt đô thị và đường sắt quốc gia. Điều này không chỉ giúp giảm phụ thuộc nhập khẩu mà còn tạo việc làm, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp Việt Nam trên bản đồ khu vực. Hà Nội cam kết phối hợp chặt chẽ với Bộ Công Thương và các bộ, ngành trong quá trình hoàn thiện Đề án, đồng thời đề xuất các cơ chế chính sách hỗ trợ doanh nghiệp địa phương tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng đường sắt.
Kết luận buổi làm việc, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài khẳng định Đoàn sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến từ Hà Nội và các đơn vị liên quan. Khi được ban hành, Đề án sẽ mang tính khả thi cao, tạo tiền đề cho các tỉnh, thành triển khai hiệu quả, góp phần vào mục tiêu xây dựng hệ thống giao thông hiện đại, đồng bộ, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế quốc gia. Các chuyên gia nhận định rằng, với nguồn vốn khổng lồ cần huy động, Đề án không chỉ tập trung vào công nghệ mà còn cần các giải pháp tài chính sáng tạo, như hợp tác công tư (PPP), vay ODA và thu hút đầu tư nước ngoài, để đảm bảo tính bền vững lâu dài.
