Để giải quyết những bất cập hiện hữu và tạo động lực cho sự phát triển bền vững của ngành bảo hiểm, Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm. Dự thảo này không chỉ nhằm đơn giản hóa các thủ tục, tăng cường phân cấp quản lý mà còn hướng đến việc tiếp cận các thông lệ quốc tế, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường. Với những thay đổi quan trọng, dự thảo được kỳ vọng sẽ tạo môi trường pháp lý minh bạch và thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp bảo hiểm (DNBH) tại Việt Nam.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm đề xuất chỉnh sửa tổng cộng 27 điều, tập trung vào bốn nhóm nội dung chính nhằm cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao hiệu quả quản lý:
Cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh: Có 9 điều được sửa đổi, tập trung vào các quy định liên quan đến việc cấp phép thành lập và hoạt động của DNBH, điều kiện bắt buộc trước khi chính thức hoạt động, tiêu chuẩn đối với người quản lý và kiểm soát, hoạt động đầu tư ra nước ngoài, điều kiện hoạt động của đại lý bảo hiểm, cũng như cấp phép cho doanh nghiệp môi giới bảo hiểm và cung cấp dịch vụ phụ trợ bảo hiểm. Những sửa đổi này nhằm giảm bớt rào cản, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp tham gia thị trường.
Đơn giản hóa thủ tục hành chính: Một điều khoản được sửa đổi liên quan đến việc đăng ký nguyên tắc tách nguồn vốn chủ sở hữu bảo hiểm và nguồn phí bảo hiểm của các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ và tái bảo hiểm. Việc đơn giản hóa thủ tục này sẽ giúp giảm bớt gánh nặng hành chính, tăng tính linh hoạt cho các DNBH trong quản lý tài chính.
Tăng cường phân cấp, phân quyền: Hai điều khoản liên quan đến quản lý chi nhánh, văn phòng đại diện và địa điểm kinh doanh của các DNBH, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam và doanh nghiệp môi giới bảo hiểm được đề xuất sửa đổi nhằm tăng cường vai trò của chính quyền địa phương. Điều này giúp giảm tải cho cơ quan quản lý trung ương và nâng cao hiệu quả giám sát tại địa phương.
Tháo gỡ khó khăn, vướng mắc: Ba điều khoản được điều chỉnh để giải quyết các vấn đề thực tiễn, bao gồm quy định về chấp thuận phương pháp và cơ sở tính phí bảo hiểm xe cơ giới, quy định thông báo cho Bộ Tài chính sau khi công khai thông tin, cũng như các quy định liên quan đến chi nhánh và các hình thức tương đương. Những thay đổi này nhằm tạo sự minh bạch và đồng bộ trong hoạt động của các DNBH.
Ngoài ra, 12 điều còn lại trong dự thảo tập trung vào các nội dung như áp dụng song song hai mô hình vốn (dựa trên rủi ro và biên khả năng thanh toán), sửa đổi quy định về hoạt động thanh tra, nội dung hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ, áp dụng pháp luật, nguyên tắc đảm nhiệm chức vụ, chấp thuận bổ nhiệm các chức danh như Chủ tịch Hội đồng quản trị, Chủ tịch Hội đồng thành viên, Giám đốc, Tổng giám đốc, chuyên gia tính toán tại thời điểm cấp phép, hệ thống thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, hoạt động đầu tư của doanh nghiệp môi giới bảo hiểm, và chuyển đổi chứng chỉ đại lý bảo hiểm.
Theo Bộ Tài chính, thị trường bảo hiểm Việt Nam đang đối mặt với tốc độ tăng trưởng chậm lại đáng lo ngại. Trong giai đoạn 2022-2025, các chỉ tiêu chủ yếu của thị trường chỉ đạt mức tăng trưởng trên dưới 10%, thấp hơn so với kỳ vọng. Nguyên nhân một phần đến từ sự thiếu linh hoạt trong việc xây dựng và thiết kế sản phẩm bảo hiểm, khiến các DNBH khó đáp ứng nhu cầu đa dạng của tổ chức và cá nhân trong các lĩnh vực kinh tế và đời sống.
Một trong những điểm nhấn của dự thảo là đề xuất tăng tính chủ động cho các DNBH trong việc phát triển sản phẩm. Điều này không chỉ giúp các doanh nghiệp linh hoạt hơn trong việc đáp ứng nhu cầu thị trường mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành bảo hiểm Việt Nam trên trường quốc tế.
Dự thảo Luật Kinh doanh bảo hiểm sửa đổi tiếp tục định hướng áp dụng mô hình vốn dựa trên rủi ro (RBC), vốn đã được đề cập trong Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022, nhằm tiếp cận các thông lệ quốc tế. Mô hình RBC yêu cầu các DNBH duy trì mức vốn phù hợp với mức độ rủi ro của từng sản phẩm và hoạt động kinh doanh, từ đó đảm bảo khả năng thanh toán và giảm thiểu rủi ro tài chính.
Tuy nhiên, việc triển khai mô hình này đang gặp không ít thách thức. Theo Bộ Tài chính, hiện tại Việt Nam chưa có đủ nguồn lực tài chính và nhân sự có kinh nghiệm để hoàn thiện mô hình RBC. Hệ thống cơ sở dữ liệu thông tin phục vụ quản lý và giám sát thị trường bảo hiểm cũng đang trong giai đoạn xây dựng, với kế hoạch triển khai từ 2026-2030. Ngoài ra, chế độ kế toán của các DNBH hiện chủ yếu ghi nhận theo giá trị ghi sổ, chưa đồng bộ với yêu cầu ghi nhận theo giá trị thị trường của mô hình RBC.
Kinh nghiệm từ Hong Kong cho thấy, để triển khai thành công mô hình RBC, cơ quan quản lý cần hơn 10 năm nghiên cứu và cho phép các doanh nghiệp có 3 năm thử nghiệm để chuẩn bị nguồn lực và nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin. Do đó, Bộ Tài chính đề xuất lùi thời điểm áp dụng chính thức mô hình RBC từ năm 2028 để đảm bảo các DNBH có đủ thời gian chuẩn bị, tránh những khó khăn về nguồn lực và hạ tầng thông tin.
Trong thời gian qua, các văn bản quy phạm pháp luật liên quan như Luật Thanh tra và Luật Xử lý vi phạm hành chínhđã được sửa đổi, bổ sung, dẫn đến một số quy định trong Luật Kinh doanh bảo hiểm hiện hành không còn đồng bộ. Dự thảo sửa đổi lần này sẽ điều chỉnh các quy định để đảm bảo tính thống nhất với các văn bản pháp luật mới, từ đó tạo ra một khung pháp lý rõ ràng và minh bạch hơn cho ngành bảo hiểm.
Việc sửa đổi Luật Kinh doanh bảo hiểm không chỉ nhằm tháo gỡ các vướng mắc hiện tại mà còn hướng đến mục tiêu xây dựng một thị trường bảo hiểm Việt Nam phát triển bền vững, cạnh tranh và hội nhập quốc tế. Với các thay đổi về điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính, phân cấp quản lý và áp dụng mô hình vốn hiện đại, dự thảo được kỳ vọng sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho các DNBH, đồng thời đáp ứng tốt hơn nhu cầu bảo vệ tài chính của người dân và doanh nghiệp.
Bộ Tài chính nhấn mạnh rằng, để đảm bảo thành công, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, DNBH và các bên liên quan trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng thông tin, nâng cao năng lực nhân sự và hoàn thiện khung pháp lý. Chỉ khi đó, thị trường bảo hiểm Việt Nam mới có thể vượt qua giai đoạn tăng trưởng chậm hiện tại và đạt được những bước tiến vững chắc trong tương lai.
