Tại hội thảo góp ý mới đây, ông Võ Anh Tuấn – Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) nhấn mạnh: việc sớm sửa đổi Luật Đất đai 2024 không chỉ là yêu cầu tất yếu từ thực tiễn, mà còn nhằm thể chế hóa kịp thời những chỉ đạo lớn của Đảng, đồng thời thích ứng với biến động mới trong công tác quản lý đất đai. Dự thảo sửa đổi lần này cũng tiếp thu hàng loạt ý kiến từ các địa phương, với mục tiêu tháo gỡ vướng mắc, tạo khung pháp lý rõ ràng, minh bạch và đồng bộ hơn.
Theo ông Tuấn, chu kỳ sửa đổi Luật Đất đai thông thường kéo dài khoảng 10 năm, nhưng bối cảnh hiện nay thay đổi nhanh chóng đã đặt ra yêu cầu điều chỉnh sớm hơn. Cơ sở pháp lý cho lần sửa đổi này xuất phát từ nhiều nghị quyết quan trọng, bao gồm Nghị quyết số 18, Nghị quyết số 69 cùng với Nghị quyết số 66 và 68 của Trung ương.
Đặc biệt, việc chuyển đổi mô hình chính quyền địa phương từ ba cấp xuống hai cấp khiến nhiều quy định trong Luật 2024 chưa còn thống nhất, dễ nảy sinh chồng chéo. Chính vì vậy, việc sửa luật lần này là cần thiết để bảo đảm tính phù hợp, khả thi và thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành.
Sau một thời gian triển khai, nhiều nội dung trong Luật Đất đai 2024 bộc lộ bất cập: từ khâu quy hoạch, giao đất, cho thuê đất cho đến cơ chế thu hồi – bồi thường và hệ thống cơ sở dữ liệu đất đai. Không ít địa phương phản ánh gặp khó khi thực hiện, dẫn đến tiến độ chậm trễ hoặc phát sinh khiếu nại.
Ông Tuấn cho rằng, những bất cập này cần được điều chỉnh kịp thời, thay vì chờ đủ một chu kỳ luật. “Sửa luật sớm sẽ giúp tháo gỡ khó khăn cho cả chính quyền, doanh nghiệp và người dân, đồng thời bảo đảm tính ổn định trong quản lý nhà nước về đất đai” – ông nhấn mạnh.
Theo dự thảo và các ý kiến tại hội thảo, có bốn nhóm vấn đề lớn sẽ được tập trung sửa đổi:
Thứ nhất, quy hoạch sử dụng đất. Thực tế cho thấy quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp ở cấp huyện hiện nay không còn phù hợp. Câu hỏi đặt ra là có nên tiếp tục duy trì quy hoạch chi tiết ở cấp xã, hay chuyển đổi sang phương án khác để bảo đảm tính đồng bộ, tránh lãng phí thời gian và nguồn lực.
Thứ hai, thu hồi đất – bồi thường – hỗ trợ – tái định cư. Bộ NN&MT dự kiến bổ sung thêm một số trường hợp ngoài quy định hiện hành nhằm tháo gỡ khó khăn. Đây là lĩnh vực nhạy cảm, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân, vì vậy phải có cơ chế công bằng, hợp lý, tránh phát sinh khiếu kiện kéo dài.
Thứ ba, cơ chế giao đất và cho thuê đất. Sau khi bộ máy hành chính được tinh gọn còn hai cấp, cần phân cấp – phân quyền rõ ràng hơn giữa các cấp chính quyền. Việc minh bạch trong quy trình giao đất, cho thuê đất là điều kiện tiên quyết để ngăn chặn tiêu cực, đồng thời khuyến khích đầu tư.
Thứ tư, giá đất. Đây được xem là điểm nghẽn lớn nhất trong thời gian qua. Việc xác định giá đất phục vụ công tác bồi thường vẫn còn nhiều bất cập. Có quan điểm cho rằng bảng giá đất do Nhà nước ban hành chỉ nên dùng cho tính thuế và cho thuê đất, còn bồi thường thì phải sát với giá thị trường. Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào giá thị trường mà không có phương pháp chuẩn mực, dữ liệu tin cậy thì dễ dẫn tới khiếu kiện, bất đồng.
Ông Võ Anh Tuấn thẳng thắn nhìn nhận, xác định giá đất để bồi thường luôn là vấn đề phức tạp và gây nhiều tranh luận. Người dân thường cho rằng bảng giá đất Nhà nước ban hành còn thấp so với thực tế, dẫn đến cảm giác thiệt thòi khi bị thu hồi đất. Trong khi đó, nếu hoàn toàn chạy theo giá thị trường, lại phát sinh rủi ro do thiếu cơ sở định giá minh bạch và đồng nhất.
Do đó, ông Tuấn đề xuất phải xây dựng một cơ chế bồi thường độc lập, minh bạch, có phương pháp khoa học và dữ liệu đầy đủ. Đây không chỉ là câu chuyện tài chính mà còn liên quan trực tiếp đến quyền lợi chính đáng của người dân, đến niềm tin xã hội và sự ổn định an ninh trật tự.
Theo ông Tuấn, trong quá trình soạn thảo, Ban soạn thảo đã tiếp thu nhiều ý kiến từ địa phương và chuyên gia. Tuy nhiên, một số vấn đề vượt ngoài phạm vi điều chỉnh của luật, cần được cụ thể hóa bằng nghị định và thông tư. Điều quan trọng là hệ thống văn bản dưới luật phải đủ chi tiết, khả thi, để khi triển khai không bị vướng mắc.
Ông nhấn mạnh: “Người dân khi bị thu hồi đất đã chịu nhiều thiệt thòi, vì vậy phương án bồi thường phải thỏa đáng, hợp lý, vừa bảo đảm quyền lợi chính đáng, vừa giữ cân đối ngân sách. Chỉ có như vậy mới hạn chế khiếu kiện, tạo sự đồng thuận và ổn định xã hội.”
Việc sửa đổi Luật Đất đai 2024 được đánh giá là nhiệm vụ phức tạp, cần nhiều thời gian thảo luận, tranh luận tại Quốc hội và các diễn đàn chính sách. Tuy nhiên, ông Tuấn kỳ vọng: với sự đóng góp từ thực tiễn địa phương và các chuyên gia, lần sửa đổi tới đây sẽ xây dựng được một cơ chế công bằng, minh bạch và khả thi hơn. Khi đó, luật mới thực sự đi vào cuộc sống, trở thành công cụ hiệu quả để quản lý đất đai, đồng thời tạo sự đồng thuận rộng rãi trong toàn xã hội.
