Hà Nội - Chính phủ Việt Nam vừa ban hành Nghị định số 228/2025/NĐ-CP, quy định chi tiết về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kiểm toán độc lập. Nghị định này chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 18/8/2025, nhằm tăng cường quản lý, nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán, bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan và đảm bảo tính minh bạch trong hệ thống tài chính. Với các quy định nghiêm ngặt hơn, cá nhân và tổ chức vi phạm có thể đối mặt với mức phạt tiền cao nhất lên đến 2 tỷ đồng, kèm theo các biện pháp khắc phục hậu quả nghiêm khắc, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc siết chặt kỷ luật ngành nghề này.
Theo nội dung Nghị định, các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực kiểm toán độc lập sẽ bị áp dụng hai hình thức xử phạt chính là cảnh cáo và phạt tiền. Mức phạt tiền tối đa cho một hành vi vi phạm được quy định rõ ràng: lên đến 1.000.000.000 đồng (một tỷ đồng) đối với cá nhân và 2.000.000.000 đồng (hai tỷ đồng) đối với tổ chức. Trong trường hợp tổ chức thực hiện hành vi vi phạm tương tự như cá nhân, mức phạt tiền sẽ được áp dụng gấp đôi so với mức dành cho cá nhân, nhằm đảm bảo tính công bằng và răn đe cao hơn đối với các doanh nghiệp lớn. Điều này phản ánh sự quyết tâm của Chính phủ trong việc xử lý nghiêm các sai phạm, đặc biệt trong bối cảnh ngành kiểm toán ngày càng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế số hóa và hội nhập quốc tế.
Ngoài hình thức xử phạt chính, Nghị định còn quy định các biện pháp xử phạt bổ sung tùy theo tính chất và mức độ nghiêm trọng của vi phạm. Cụ thể, cơ quan chức năng có thể tước quyền sử dụng Giấy chứng nhận đăng ký hành nghề kiểm toán trong khoảng thời gian từ 1 tháng đến 24 tháng. Đối với các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ kiểm toán, hình thức tước quyền sử dụng Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán hoặc đình chỉ hoạt động kinh doanh dịch vụ kiểm toán cũng được áp dụng trong cùng khoảng thời gian từ 1 tháng đến 24 tháng. Ngoài ra, tang vật vi phạm hành chính và phương tiện được sử dụng để thực hiện vi phạm sẽ bị tịch thu, nhằm ngăn chặn triệt để khả năng tái phạm và khôi phục trật tự pháp lý trong lĩnh vực này.
Nghị định 228/2025/NĐ-CP đã phân loại chi tiết các hành vi vi phạm và mức xử phạt tương ứng, bao quát nhiều khía cạnh từ thi chứng chỉ, đăng ký hành nghề đến hoạt động kiểm toán thực tế. Đầu tiên, đối với các vi phạm liên quan đến thi chứng chỉ và cập nhật kiến thức cho kiểm toán viên, mức phạt được quy định từ thấp đến cao tùy theo mức độ. Ví dụ, hành vi không cập nhật kiến thức đầy đủ hoặc vi phạm quy trình thi có thể bị phạt từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với cá nhân.
Tiếp theo, nhóm hành vi vi phạm quy định về đăng ký hành nghề kiểm toán được quy định rất cụ thể với ba loại chính. Đối với vi phạm về quản lý và sử dụng Chứng chỉ kiểm toán viên, cá nhân thực hiện các hành vi như tẩy xóa, sửa chữa làm thay đổi nội dung Chứng chỉ; cho tổ chức hoặc cá nhân khác thuê, mượn, sử dụng Chứng chỉ để đăng ký hành nghề; hoặc đăng ký hành nghề tại đơn vị không làm việc toàn thời gian theo hợp đồng lao động sẽ bị phạt từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng. Nếu vi phạm lặp lại hoặc nghiêm trọng hơn, mức phạt có thể tăng lên. Ngoài phạt tiền, biện pháp khắc phục hậu quả bao gồm buộc nộp lại Chứng chỉ kiểm toán viên giả mạo hoặc đã bị sửa chữa cho cơ quan có thẩm quyền, và buộc nộp lại Giấy chứng nhận đăng ký hành nghề kiểm toán.
Đối với hành vi vi phạm quy định về hồ sơ đăng ký hành nghề kiểm toán, mức phạt được phân cấp rõ ràng. Hành vi xác nhận không đúng thực tế các thông tin, tài liệu trong hồ sơ để đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận sẽ bị phạt từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng. Nếu kê khai không đúng thực tế trong hồ sơ, mức phạt tăng lên từ 40.000.000 đồng đến 60.000.000 đồng. Trường hợp giả mạo Chứng chỉ kiểm toán viên mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự, mức phạt cũng nằm trong khoảng 40.000.000 đồng đến 60.000.000 đồng. Nghị định còn quy định các biện pháp khắc phục hậu quả như tịch thu tang vật vi phạm, tước quyền sử dụng Giấy chứng nhận đăng ký hành nghề từ 12 tháng đến 24 tháng, và buộc nộp lại các tài liệu gian lận cho cơ quan cấp phép.
Bên cạnh đó, Nghị định cũng quy định xử phạt đối với các vi phạm về điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán và hoạt động kinh doanh thực tế, với mức phạt có thể lên đến hàng trăm triệu đồng tùy theo mức độ. Ví dụ, vi phạm quy định về hoạt động kiểm toán như không tuân thủ chuẩn mực kiểm toán, hoặc đơn vị được kiểm toán không hợp tác đầy đủ có thể bị phạt từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng. Các hành vi liên quan đến cung cấp, sử dụng dịch vụ kiểm toán qua biên giới; thông báo và báo cáo không đúng quy định; hoặc vi phạm về kiểm soát chất lượng dịch vụ kiểm toán cũng được liệt kê chi tiết, với mức phạt từ 20.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng. Đặc biệt, hành vi nộp trả lại Giấy chứng nhận đăng ký hành nghề kiểm toán chậm so với thời hạn quy định chỉ bị phạt nhẹ hơn, từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng, nhằm khuyến khích tuân thủ thủ tục hành chính.
Một điểm đáng chú ý khác là thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kiểm toán độc lập được kéo dài lên đến 5 năm, thay vì mức thông thường ở một số lĩnh vực khác. Thời điểm tính thời hiệu được xác định từ ngày người có thẩm quyền thi hành công vụ phát hiện hành vi vi phạm đang diễn ra. Đối với các hành vi đã kết thúc, thời hiệu bắt đầu từ ngày chấm dứt vi phạm. Quy định này giúp cơ quan chức năng có thêm thời gian để điều tra, thu thập chứng cứ, đặc biệt với các vi phạm phức tạp liên quan đến tài chính và hồ sơ kế toán.
Việc ban hành Nghị định 228/2025/NĐ-CP được đánh giá là kịp thời, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ kiểm toán độc lập tại Việt Nam, đồng bộ với các chuẩn mực quốc tế. Các chuyên gia trong ngành cho rằng, với mức phạt cao và các biện pháp bổ sung nghiêm khắc, nghị định sẽ thúc đẩy các kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán tuân thủ nghiêm ngặt hơn, từ đó tăng cường niềm tin của nhà đầu tư và doanh nghiệp vào hệ thống kiểm toán. Tuy nhiên, để nghị định phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Tài chính, các hội nghề nghiệp và cơ quan thanh tra, đồng thời tăng cường tuyên truyền để các đối tượng liên quan nắm bắt đầy đủ quy định mới.
Nghị định này không chỉ dừng lại ở việc xử phạt mà còn hướng tới mục tiêu xây dựng một môi trường kiểm toán lành mạnh, minh bạch, hỗ trợ cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Các cá nhân và tổ chức hoạt động trong lĩnh vực kiểm toán độc lập cần nhanh chóng rà soát hoạt động của mình để tránh vi phạm, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế số đang phát triển mạnh mẽ với nhiều thách thức mới về dữ liệu và báo cáo tài chính.
