Cuộc họp tập trung giải quyết những vướng mắc thực tế, đảm bảo đồng bộ, minh bạch và phù hợp với điều kiện địa phương, đồng thời thúc đẩy hiệu quả sử dụng đất đai trong giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội mới.
Thách thức trong triển khai chính sách tài chính đất đai
Cuộc họp tập trung giải quyết những vướng mắc thực tế, đảm bảo đồng bộ, minh bạch và phù hợp với điều kiện địa phương, đồng thời thúc đẩy hiệu quả sử dụng đất đai trong giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội mới.
Phát biểu tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nhấn mạnh rằng Luật Đất đai 2024 được xây dựng dựa trên tinh thần lắng nghe ý kiến từ cơ sở, với những sửa đổi mang tính đột phá. Tuy nhiên, quá trình triển khai tại các địa phương vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính đất đai. Các văn bản hướng dẫn dưới luật còn thiếu cụ thể, chưa rõ ràng, dẫn đến sự thiếu thống nhất trong tổ chức thực hiện và gây khó khăn khi áp dụng vào thực tiễn.
Để giải quyết vấn đề này, hai nghị định 103/2024/NĐ-CP (quy định về tiền sử dụng đất, tiền thuê đất) và 104/2024/NĐ-CP (quy định về Quỹ phát triển đất) được ban hành đồng thời với thời điểm Luật Đất đai 2024 có hiệu lực. Các nghị định này được xây dựng với quan điểm chỉ đạo rõ ràng: chính sách tài chính đất đai phải đảm bảo minh bạch, rõ ràng, cân bằng lợi ích của Nhà nước, quyền lợi chính đáng của người dân và doanh nghiệp, đồng thời linh hoạt để tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất theo từng mục đích cụ thể.
Phó Thủ tướng yêu cầu các quy định cần xác định rõ trách nhiệm giữa Trung ương và địa phương, đảm bảo tuân thủ pháp luật nhưng vẫn phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương và nhóm đối tượng. Mục tiêu là tạo ra giá trị kinh tế, xã hội và chính trị từ tài nguyên đất đai, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững.
Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Bùi Văn Khắng, dự thảo sửa đổi, bổ sung Nghị định 103/2024/NĐ-CP và Nghị định 104/2024/NĐ-CP bao gồm 4 điều chính: Điều 1: Sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 103/2024/NĐ-CP liên quan đến tiền sử dụng đất và tiền thuê đất; Điều 2: Sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 104/2024/NĐ-CP về Quỹ phát triển đất; Điều 3: Quy định về xử lý chuyển tiếp giữa Luật Đất đai 2024 và các quy định pháp luật đất đai năm 2013, nhằm đảm bảo tính đồng bộ và thống nhất; Điều 4: Quy định về hiệu lực thi hành và trách nhiệm tổ chức thực hiện.
Dự thảo tập trung xử lý các vướng mắc thực tế, đảm bảo tính đồng bộ và đơn giản hóa quy trình thực hiện. Nội dung sửa đổi của Nghị định 103/2024/NĐ-CP bao gồm 6 nhóm chính: Phạm vi điều chỉnh: Sửa đổi 1 điều/khoản để làm rõ đối tượng áp dụng; Tính tiền sử dụng đất: Sửa đổi 6 điều/khoản để hoàn thiện các quy định liên quan; Tính tiền thuê đất: Sửa đổi 7 điều/khoản nhằm đảm bảo tính minh bạch và công bằng; Theo dõi tình hình sử dụng đất: Sửa đổi 1 điều/khoản để tăng cường giám sát; Quy định chuyển tiếp và xử lý tồn tại: Sửa đổi 4 điều/khoản để giải quyết các vấn đề phát sinh từ quá trình chuyển đổi giữa các luật; Điều chỉnh kỹ thuật văn bản: Hoàn thiện các lỗi soạn thảo để thống nhất cách áp dụng.
Đối với Nghị định 104/2024/NĐ-CP, các nội dung sửa đổi tập trung vào quản lý nguồn vốn hoạt động của Quỹ phát triển đất, mức chi phí quản lý vốn ứng, các khoản thu-chi, bổ sung quy định chuyển tiếp đối với các trường hợp đã ứng vốn, và xác định rõ nguồn vốn hiện có của Quỹ.
Trong phần thảo luận, các đại biểu tập trung vào những vấn đề còn ý kiến khác nhau, đặc biệt là khoản tiền bổ sung mà người sử dụng đất phải nộp cho thời gian chưa được tính tiền sử dụng đất. Các ý kiến thống nhất với phương án do Bộ Tài chính đề xuất về mức thu và thời gian tính khoản thu bổ sung. Tuy nhiên, Phó Thủ tướng nhấn mạnh rằng việc tính toán này cần có căn cứ rõ ràng, phân định trách nhiệm cụ thể giữa Nhà nước và doanh nghiệp, đảm bảo công bằng, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển và tránh lãng phí tài nguyên đất đai.
Đối với việc tính tiền sử dụng đất khi chuyển mục đích sử dụng từ đất nông nghiệp sang đất ở, phản ánh từ các địa phương cho thấy giá đất tăng đột biến, khiến người dân phải nộp khoản tiền lớn hơn nhiều so với trước đây. Phó Thủ tướng yêu cầu phân biệt rõ giữa các trường hợp sử dụng đất hợp pháp cho sản xuất, kinh doanh và các trường hợp đầu cơ, để đất hoang hóa hoặc chậm triển khai dự án. Đặc biệt, đối với người dân tiếp cận đất đai lần đầu để làm nhà ở, cần tính toán mức thu phù hợp với khả năng chi trả, đặc biệt tại các khu vực nông thôn hoặc đô thị có điều kiện khó khăn.
Để giải quyết vấn đề này, Phó Thủ tướng đề xuất HĐND cấp tỉnh sẽ căn cứ vào khung quy định của Chính phủ để xác định đối tượng và mức thu đối với người dân chuyển mục đích sử dụng đất lần đầu, cũng như mức chênh lệch giữa trong và ngoài hạn mức. Địa phương cũng được khuyến khích áp dụng chính sách miễn, giảm tiền sử dụng đất cho các đối tượng chính sách như đồng bào dân tộc thiểu số, người nghèo, người có công, hoặc cư dân ở vùng khó khăn, tương tự các chính sách hiện hành.
Bộ Tài chính cũng đề xuất phương án xử lý các trường hợp chuyển tiếp, đặc biệt khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền tính lại tiền sử dụng đất hoặc tiền thuê đất, dẫn đến phát sinh khoản tiền tăng thêm so với thông báo trước đó. Ngoài ra, các quy định về kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cũng được đưa vào thảo luận để đảm bảo tính minh bạch và công bằng.
Cuộc họp cũng nhấn mạnh việc sửa đổi, bổ sung các nghị định nhằm đồng bộ với chủ trương sắp xếp, tinh gọn bộ máy nhà nước, phù hợp với mô hình chính quyền hai cấp và các định hướng phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới. Các sửa đổi không chỉ tập trung vào nội dung kỹ thuật mà còn hướng đến việc tháo gỡ vướng mắc thực tiễn, tạo điều kiện thuận lợi cho cả người dân và doanh nghiệp.
Cuộc họp do Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà chủ trì là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý về tài chính đất đai. Các sửa đổi, bổ sung trong Nghị định 103/2024/NĐ-CP và Nghị định 104/2024/NĐ-CP không chỉ nhằm khắc phục những bất cập hiện tại mà còn hướng đến việc xây dựng một hệ thống chính sách minh bạch, linh hoạt, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan. Trong thời gian tới, các bộ, ngành và địa phương sẽ tiếp tục phối hợp để hoàn thiện dự thảo, đảm bảo các quy định được triển khai hiệu quả và thống nhất trên toàn quốc.
