Bộ Xây dựng đang tổ chức lấy ý kiến góp ý cho dự thảo Nghị định quy định về việc thành lập và vận hành Quỹ nhà ở quốc gia. Theo nội dung dự thảo, Chính phủ sẽ thành lập Quỹ nhà ở trung ương, do Bộ Xây dựng quản lý và giữ vai trò đại diện chủ sở hữu. Song song đó, ở cấp địa phương, Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh sẽ thành lập Quỹ nhà ở địa phương, cũng do UBND tỉnh làm đại diện chủ sở hữu và giao cho cơ quan chuyên môn thuộc UBND tỉnh trực tiếp quản lý, điều hành.
Quỹ nhà ở trung ương sẽ được hình thành trên cơ sở nhiều nguồn vốn khác nhau, trong đó bao gồm vốn chủ sở hữu, nguồn hỗ trợ tự nguyện, đóng góp từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước, cùng các nguồn huy động hợp pháp khác. Đáng chú ý, phần vốn chủ sở hữu sẽ gồm: vốn điều lệ do ngân sách trung ương cấp lần đầu tối thiểu là 5.000 tỷ đồng ngay sau khi quỹ được thành lập, và mức vốn này sẽ tiếp tục được nâng lên tối thiểu 10.000 tỷ đồng trong vòng ba năm kể từ ngày thành lập.
Ngoài ra, nguồn vốn chủ sở hữu còn đến từ số tiền tương đương giá trị bán nhà ở thuộc tài sản công do các cơ quan trung ương quản lý theo quy định pháp luật về nhà ở; vốn bổ sung từ các hoạt động của quỹ nhà ở trung ương; cùng với các khoản vốn khác thuộc quyền sở hữu hợp pháp của quỹ.
Tương tự, Quỹ nhà ở địa phương cũng được thiết lập với cơ cấu vốn đa dạng, bao gồm vốn điều lệ do ngân sách địa phương cấp và có thể được bổ sung sau khi được Hội đồng nhân dân (HĐND) tỉnh thông qua. Bên cạnh đó là các nguồn từ: tiền tương đương với giá trị quỹ đất đã đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật để phục vụ nhà ở xã hội (do chủ đầu tư dự án thương mại, khu đô thị thực hiện nghĩa vụ nhà ở xã hội theo quy định); tiền thu được từ bán nhà thuộc tài sản công do địa phương quản lý; tiền đấu giá quyền sử dụng đất; cũng như nguồn thu từ các hoạt động đầu tư, kinh doanh của quỹ.
UBND cấp tỉnh sẽ căn cứ tình hình thực tiễn để quyết định tỷ lệ trích nộp các khoản tiền vào Quỹ nhà ở địa phương. Tất cả các nguồn vốn này sẽ góp phần tạo nên một quỹ tài chính ổn định, lâu dài nhằm hỗ trợ phát triển nhà ở xã hội theo đúng mục tiêu đề ra.
Dự thảo nêu rõ, Quỹ nhà ở quốc gia sẽ tập trung vào các nhiệm vụ then chốt, gồm: đầu tư xây dựng, quản lý vận hành nhà ở xã hội; triển khai các dự án nhà ở xã hội độc lập hoặc kết hợp đồng bộ với hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội để phục vụ mục tiêu cho thuê. Đồng thời, quỹ sẽ có chức năng tiếp nhận và quản lý các tài sản nhà ở thuộc sở hữu công (cả trung ương và địa phương) để chuyển đổi công năng và cho thuê lại dưới hình thức nhà ở xã hội.
Một trong những nhiệm vụ đáng chú ý khác của Quỹ là thực hiện việc mua lại nhà ở xã hội do các chủ đầu tư thực hiện để đưa vào khai thác cho thuê; hoặc mua nhà ở thương mại nhằm bố trí cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động đang công tác tại các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, và các đơn vị sự nghiệp công lập.
Về cơ cấu tổ chức, Quỹ nhà ở quốc gia sẽ được vận hành theo mô hình doanh nghiệp nhà nước, cụ thể là công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Theo đó, Giám đốc Quỹ nhà ở trung ương sẽ do Bộ trưởng Bộ Xây dựng bổ nhiệm, miễn nhiệm. Trong khi đó, Giám đốc Quỹ nhà ở địa phương do Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định việc bổ nhiệm và miễn nhiệm.
Giám đốc Quỹ là người đại diện pháp luật, được quyền ký kết các hợp đồng phục vụ hoạt động của quỹ theo quy định hiện hành. Người đứng đầu các quỹ này phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước pháp luật, cũng như trước Bộ trưởng Bộ Xây dựng (đối với cấp trung ương) và Chủ tịch UBND tỉnh (đối với cấp địa phương) về hiệu quả hoạt động, tính minh bạch và sử dụng đúng mục đích các nguồn lực tài chính.
Dự thảo Nghị định đang trong quá trình lấy ý kiến rộng rãi, với kỳ vọng khi được ban hành sẽ tạo ra khung pháp lý quan trọng và đồng bộ cho việc xây dựng, vận hành Quỹ nhà ở quốc gia, từ đó tăng cường năng lực phát triển nhà ở xã hội, cải thiện điều kiện sống cho người thu nhập thấp, công chức, viên chức và lực lượng lao động phổ thông trong bối cảnh nhu cầu nhà ở giá rẻ ngày càng tăng cao.
