Tuy nhiên, bên cạnh tiến độ xây dựng nhà ga và hạ tầng trong sân bay, câu chuyện kết nối giao thông ngoài sân bay lại đang trở thành mối quan tâm lớn. Bởi lẽ, nếu sân bay hoàn thành mà hệ thống cao tốc, metro hay đường sắt chưa kịp đồng bộ, nguy cơ “tắc nghẽn ngay từ ngày đầu” là rất rõ ràng.
Ông Văn Phước Thành, từng sinh sống tại Pháp, chia sẻ kinh nghiệm: “Ở Paris có tới 5 tuyến đường sắt RER dài hàng trăm km, tốc độ 120 km/h, trong đó một tuyến nối thẳng tới sân bay Charles de Gaulle. Ở các nước phát triển, đường sắt chiếm 30-40% vận tải, giúp giảm tải đường bộ. Còn Việt Nam, tỉ trọng đường sắt chỉ khoảng 3%”.
Bà Đặng Thị Nhật Hạ – người thường xuyên đi cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây cho biết: “Giờ sân bay còn chưa hoạt động mà cao tốc đã kẹt hàng ngày. Sau này Long Thành đi vào vận hành thì chắc chắn ùn tắc nghiêm trọng hơn. Ai từng đi nước ngoài đều thấy, sân bay quốc tế phải có metro hoặc cao tốc riêng. Nếu từ TP.HCM xuống Long Thành mất 3 tiếng xe cộng thêm 3 tiếng chờ bay thì chẳng khác gì đi thẳng sang Nhật”.
Thực tế, tuyến cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây vốn được coi là trục chính kết nối hiện nay, thường xuyên trong tình trạng quá tải. Quốc lộ 51 thì kẹt xe triền miên, trong khi các tuyến cao tốc mới như Bến Lức – Long Thành hay Biên Hòa – Vũng Tàu vẫn đang xây dựng. Anh Bùi Hữu Trí, tài xế xe khách, thẳng thắn: “Đường làm xong thì chờ cầu, cầu xong lại chờ đường. Giờ sắp tới sân bay lại chờ đường sắt. Cứ thế cơ hội phát triển lần lượt trôi qua”.
TS Võ Kim Cương, nguyên Phó Kiến trúc sư trưởng TP.HCM, nhấn mạnh việc kết nối hai sân bay Long Thành và Tân Sơn Nhất là cấp bách. Với khoảng cách 35km, thay vì chỉ tập trung một tuyến riêng, cần lồng ghép vào mạng lưới giao thông đa chức năng, bao gồm mở rộng cao tốc TP.HCM – Long Thành, sớm triển khai đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành, cũng như tuyến Bến Lức – Long Thành.
Ông Uông Việt Dũng – Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam – cho biết Long Thành được quy hoạch là cảng hàng không quốc tế hiện đại, hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm trung chuyển hàng không Đông Nam Á và châu Á - Thái Bình Dương. Do đó, cần có kịch bản chuyển tiếp đồng bộ về hạ tầng và dịch vụ, đảm bảo phối hợp song song với Tân Sơn Nhất, tránh đứt gãy hoạt động.
KTS Ngô Viết Nam Sơn cho rằng sân bay Long Thành không nên “ôm” toàn bộ trọng trách ngay từ đầu. Theo ông, nên có lộ trình ba giai đoạn:
Giai đoạn đầu: khi hạ tầng kết nối chưa hoàn thiện, Long Thành chỉ chia sẻ một phần áp lực của Tân Sơn Nhất, đồng thời tập trung vào vận tải hàng hóa.
Giai đoạn hai: sau khi cao tốc, metro và đô thị sân bay hoàn thiện, có thể chuyển thêm các tuyến bay quốc tế.
Giai đoạn ba: Long Thành trở thành sân bay trung tâm hàng đầu khu vực, tích hợp với đô thị sân bay, khu thương mại tự do, kết nối cao tốc và metro, tương tự mô hình Singapore hay Amsterdam.
TS Nguyễn Minh Tuấn, chuyên gia hàng không, cũng nhấn mạnh rằng điều cốt lõi nằm ở hệ thống giao thông kết nối. Nếu chưa có metro hay đường sắt tốc độ cao liên thông hai sân bay, rất khó điều phối hiệu quả. Ông đề xuất xem Tân Sơn Nhất và Long Thành như một hệ thống cảng hàng không kép, khai thác song song 10 năm đầu để giảm tải. Trung hạn, Long Thành sẽ dần trở thành trung tâm quốc tế, Tân Sơn Nhất tập trung thị trường nội địa. Về lâu dài, khi đường sắt tốc độ cao và metro hình thành, Long Thành sẽ là cửa ngõ trung chuyển khu vực.
PGS.TS Nguyễn Thiện Tống, nguyên Chủ nhiệm bộ môn Kỹ thuật Hàng không, Trường ĐH Bách khoa TP.HCM, cũng đồng tình: khai thác song song trước mắt để giảm tải, nhưng cần mốc thời gian rõ ràng cho việc chuyển vai trò. Quan trọng nhất vẫn là đồng bộ hạ tầng kết nối và có cơ chế điều phối chung, tránh tình trạng mạnh ai nấy làm.
Theo giới chuyên gia, nếu không có hệ thống kết nối đồng bộ, đặc biệt là đường sắt đô thị và cao tốc, thì dù Long Thành có hiện đại đến đâu, hiệu quả khai thác vẫn bị hạn chế. Các tuyến như metro Thủ Thiêm – Long Thành, đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam đoạn TP.HCM – Nha Trang, hay cao tốc Bến Lức – Long Thành (dự kiến hoàn thành năm 2026) được coi là yếu tố sống còn.
Ngoài ra, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM (HIDS) cũng kiến nghị ưu tiên cập nhật quy hoạch và đầu tư các tuyến metro trọng điểm kết nối Long Thành, Cần Giờ, Bình Dương và Vũng Tàu. Đây sẽ là bước đệm quan trọng để hình thành mạng lưới giao thông đa phương thức, tạo điều kiện cho Long Thành thực sự trở thành trung tâm trung chuyển quốc tế.
