Sắp đại tu luật quy hoạch: Cảnh báo “xóa trắng” bản đồ cũ, hàng trăm dự án có nguy cơ phải làm lại từ đầu

Bất cập chồng chéo: Một khu đất – nhiều bản quy hoạch

Hiện nay, hệ thống quy hoạch tại Việt Nam được đánh giá là phức tạp và chồng chéo, với hàng loạt tầng nấc gồm: quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh, quy hoạch ngành, quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch đô thị – nông thôn, quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết.

Trên thực tế, một diện tích đất có thể “chịu sự chi phối” của 3–4 loại quy hoạch khác nhau, khiến việc đầu tư, xây dựng gặp rất nhiều khó khăn. Có dự án được duyệt quy hoạch chung từ 5–7 năm trước nhưng vẫn “đóng băng” vì chưa có quy hoạch phân khu hoặc quy hoạch chi tiết để làm căn cứ pháp lý.

Không chỉ vậy, sau khi sáp nhập, điều chỉnh địa giới hành chính, nhiều địa phương đã chuyển sang mô hình chính quyền hai cấp (tỉnh – xã/phường), khiến các quy định trong Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn năm 2009 (xây dựng theo mô hình ba cấp) trở nên lỗi thời. Nhiều quy trình, thẩm quyền và phân cấp hiện không còn phù hợp, tạo ra “điểm nghẽn” khi thực hiện.

Đề xuất “đại tu” luật: Giữ lại cái đúng, bỏ cái sai

Bộ Xây dựng – cơ quan chủ trì soạn thảo – đang lấy ý kiến để trình Quốc hội xem xét Dự luật sửa đổi, bổ sung Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn tại kỳ họp tháng 10/2025. Mục tiêu của lần sửa này là đồng bộ với Luật Đất đai, Luật Xây dựng, Luật Quy hoạch quốc gia và phù hợp với mô hình chính quyền hiện nay.

Theo dự thảo, một loạt nội dung trọng tâm được đưa ra: Hợp nhất quy hoạch đô thị và quy hoạch nông thôn để tránh chồng chéo, đồng thời điều chỉnh theo hướng linh hoạt, giảm cấp trung gian. Phân định rõ thẩm quyền lập, thẩm định, phê duyệt và giám sát quy hoạch, tránh tình trạng “trên bảo dưới không nghe”. Bổ sung vai trò của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an khi quy hoạch có yếu tố liên quan đến quốc phòng, an ninh. Rút gọn thủ tục hành chính, đẩy mạnh số hóa quy trình quy hoạch, tạo điều kiện cho người dân và doanh nghiệp giám sát. Bảo đảm tính kế thừa: không xóa bỏ toàn bộ quy hoạch hiện có, mà rà soát, cập nhật để phù hợp thực tế phát triển.

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà trong một cuộc họp giữa tháng 9/2025 đã nhấn mạnh: “Sửa luật lần này không chỉ để khắc phục chồng chéo, mà phải giữ được thành quả của hàng chục năm quy hoạch; nếu làm lại từ đầu, thiệt hại là vô cùng lớn”.

Hơn 900 bản quy hoạch có nguy cơ bị “đóng băng”

Theo PGS.TS Lưu Đức Hải, nguyên Cục trưởng Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng), tính đến giữa năm 2025, Việt Nam đã có hơn 900 quy hoạch đô thị được phê duyệt, trong đó nhiều quy hoạch đã hình thành mạng lưới hạ tầng – điện, nước, giao thông, thoát nước, cây xanh – rất ổn định.

“Nếu không kế thừa mà làm lại toàn bộ, sẽ gây thiệt hại khổng lồ về nguồn lực, làm mất đi tính kế nối giữa các giai đoạn phát triển”, ông Hải cảnh báo. Ông cho rằng cần cho phép kế thừa quy hoạch hiện hữu, chỉ điều chỉnh những phần không còn phù hợp, thay vì làm quy hoạch mới hoàn toàn.

Nhiều địa phương cũng đồng thuận với quan điểm này. Đại diện Sở Xây dựng TP.HCM cho biết, quy hoạch đô thị hiện tại đã được tích hợp với các quy hoạch ngành như giao thông, hạ tầng kỹ thuật, nếu làm lại từ đầu thì không chỉ mất thời gian mà còn kéo theo “hiệu ứng domino” khiến hàng loạt dự án đầu tư phải dừng.

Bài toán phân quyền và năng lực thực thi

Một nội dung gây tranh luận lớn là việc phân quyền cho cấp xã/phường trong công tác lập quy hoạch nông thôn. Dự thảo luật cho phép cấp xã đủ năng lực được tự lập và phê duyệt quy hoạch chi tiết. Tuy nhiên, theo TS Ngô Trung Hải, Tổng Thư ký Hiệp hội Các đô thị Việt Nam, điều này cần được tính toán kỹ lưỡng:

“Không thể giao quyền quá mạnh cho cấp xã khi họ thiếu nhân lực, thiếu dữ liệu và thiếu công cụ kỹ thuật. Nếu không kiểm soát, có thể dẫn đến quy hoạch manh mún, xung đột sử dụng đất, nước, rác thải hoặc nghĩa trang.” Ngoài ra, việc phân loại đô thị (hiện có 6 cấp: đặc biệt, I, II, III, IV, V) cũng đang được xem xét sửa đổi. Các chuyên gia đề xuất thay đổi tiêu chí phân loại để phản ánh đúng năng lực phát triển, quy mô dân số và vai trò kinh tế vùng của từng đô thị.

Sửa luật – để không “đập đi xây lại” toàn bộ quy hoạch quốc gia

Các chuyên gia thống nhất rằng việc sửa Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn là tất yếu, nhưng phải làm theo hướng kế thừa, không “đập đi làm lại”. Một đạo luật tốt cần hài hòa giữa truyền thống – hiện đại, giữa tính thống nhất toàn quốc và quyền tự chủ của địa phương.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn đô thị hóa mạnh mẽ, với mục tiêu đến năm 2030 có 1.000 đô thị và tỷ lệ đô thị hóa đạt hơn 50%. Trong bối cảnh đó, luật quy hoạch không chỉ là công cụ quản lý, mà còn là “bản đồ phát triển quốc gia”. Nếu không thận trọng, một sai lệch nhỏ trong luật có thể khiến cả hệ thống đầu tư công – tư bị chậm lại hàng thập kỷ.