Theo báo cáo của Sở Công Thương TP.HCM về tình hình triển khai các đề án nghiên cứu Khu thương mại tự do (Free Trade Zone – FTZ), hiện Thành phố đang xúc tiến 4 khu FTZ trọng điểm gồm: Khu thương mại tự do gắn với cảng biển khu vực Cái Mép Hạ, Khu thương mại tự do Cần Giờ, Khu thương mại tự do Bàu Bàng và Khu thương mại tự do phường An Bình.
Nổi bật nhất là Khu thương mại tự do gắn với cảng biển khu vực Cái Mép Hạ, đặt tại phường Tân Phước và phường Tân Hải (thuộc khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu trước đây). Dự án này đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1629/QĐ-TTg ngày 16/12/2024, nằm trong quy hoạch tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến 2050.
Dự án có tổng diện tích 3.764 ha, được quy hoạch thành 3 phân khu chức năng: Khu đầu mối giao thông vận tải (cảng biển, cảng thủy nội địa, ga đường sắt) rộng hơn 1.735 ha; Khu kho bãi logistics và công nghiệp rộng hơn 1.178 ha; Khu công nghiệp công nghệ cao, đô thị và dịch vụ rộng hơn 850 ha.
Về tiến độ, ngày 12/6/2025, Bộ Tài chính đã có công văn gửi các bộ, ngành và địa phương góp ý đề án nghiên cứu. Tiếp đó, ngày 8/7/2025, Bộ Công Thương cũng đã ban hành công văn chính thức góp ý, tạo cơ sở để dự án tiếp tục được hoàn thiện.
Khu thương mại tự do Cần Giờ được định hướng có quy mô từ 1.000 – 2.000 ha, gắn với Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ và vịnh Gành Rái. Hiện dự án này đang ở giai đoạn nghiên cứu; Sở Công Thương TP.HCM đang tham mưu UBND Thành phố kiện toàn Tổ nghiên cứu để đẩy nhanh tiến độ.
Tại khu vực tỉnh Bình Dương cũ, Khu thương mại tự do Bàu Bàng có quy mô khoảng 100 ha, nằm trên tuyến đường sắt TP.HCM – Lộc Ninh (từ ga An Bình đến ga Bàu Bàng, dài 53,63 km). Dự án được kỳ vọng sẽ kết nối trực tiếp khu vực này với các trung tâm hàng hóa của tỉnh Bình Dương cũ đến cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải và Cửa khẩu Mộc Bài (Tây Ninh).
Cùng tuyến đường sắt này, Khu thương mại tự do phường An Bình (TP Dĩ An cũ) cũng có diện tích khoảng 100 ha, gắn với ga đường sắt An Bình và phục vụ mục tiêu kết nối logistics tương tự dự án Bàu Bàng.
Tuy nhiên, cả hai dự án Bàu Bàng và An Bình hiện chưa thể triển khai do tuyến đường sắt quốc tế TP.HCM – Lộc Ninh vẫn trong giai đoạn nghiên cứu, chưa được khởi công.
Sở Công Thương TP.HCM đánh giá, các đề án khu thương mại tự do đang nhận được sự quan tâm và chỉ đạo sát sao từ Trung ương đến địa phương, đồng thời thu hút sự chú ý của nhiều nhà đầu tư lớn trong và ngoài nước. Đáng chú ý, các tập đoàn như DP World, Vingroup và liên danh Geleximco đã bày tỏ mong muốn tham gia đầu tư.
Dù vậy, một thách thức lớn là khung pháp lý cho FTZ vẫn chưa hoàn thiện. Hiện chưa có các chính sách đặc thù rõ ràng liên quan đến ưu đãi thuế, ưu đãi đầu tư và sử dụng đất, hoặc một số nội dung vẫn chưa được quy định trong pháp luật hiện hành, khiến việc xây dựng chính sách riêng gặp khó khăn.
Bên cạnh đó, sau khi thực hiện chủ trương nhập tỉnh, quy mô kinh tế và địa giới hành chính của TP.HCM đã thay đổi, đòi hỏi phải khảo sát và đánh giá lại thực trạng phát triển ngành logistics và chuỗi cung ứng liên kết vùng. Việc này cần dựa trên thế mạnh của cả 3 khu vực: Bình Dương với công nghiệp sản xuất, Bà Rịa – Vũng Tàu với kinh tế biển và dịch vụ logistics, và TP.HCM với thế mạnh tài chính quốc tế.
Sở Công Thương đề xuất UBND TP.HCM kiến nghị Chính phủ phê duyệt đề án khu thương mại tự do và ban hành chiến lược phát triển giai đoạn 2021 – 2030, coi đây là công cụ chính sách quan trọng để tạo động lực tăng trưởng mới.
Ngoài ra, cơ quan này kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành phối hợp xây dựng chính sách ưu đãi mở, linh hoạt và đa dạng để thu hút đầu tư, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh tại các FTZ.
Sở cũng đề nghị Đoàn Đại biểu Quốc hội TP.HCM quan tâm, đưa nội dung chính sách thành lập khu thương mại tự do vào quá trình sửa đổi Nghị quyết 98, nhằm sớm hoàn thiện hành lang pháp lý và thúc đẩy triển khai các dự án.
