Mới đây, Bộ Xây dựng phối hợp Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội nghị tổng kết Đề án “Phát triển đô thị thông minh bền vững Việt Nam giai đoạn 2018-2025” và định hướng đến năm 2030. Đây là dấu mốc quan trọng nhằm nhìn lại gần 7 năm triển khai Quyết định số 950/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, đồng thời xác định những định hướng chiến lược cho giai đoạn tiếp theo.
Phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh: “Trong kỷ nguyên Cách mạng công nghiệp 4.0, Đảng và Nhà nước kiên định mục tiêu đổi mới mô hình tăng trưởng, hướng tới phát triển xanh, thông minh và bền vững. Đây là kim chỉ nam cho sự phát triển của đất nước, đặc biệt ở lĩnh vực đô thị.”
Theo Bộ trưởng, Quyết định 950 ban hành năm 2018 đã mở ra một chương mới cho quá trình xây dựng các đô thị thông minh ở Việt Nam. Đề án đã xác lập 3 trụ cột chính: quy hoạch đô thị thông minh, quản lý vận hành dựa trên nền tảng công nghệ và cung cấp tiện ích số cho người dân – doanh nghiệp.
Nhiều địa phương tiên phong
Ông Trần Quốc Thái – Cục trưởng Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng) cho biết, nhiều tỉnh, thành đã triển khai đề án một cách linh hoạt, sáng tạo, tiêu biểu như Thừa Thiên Huế, Bình Dương, Đà Nẵng, Quảng Ninh và TP.HCM. Các lĩnh vực được ưu tiên gồm: trung tâm điều hành thông minh (IOC), dữ liệu nền tảng GIS, y tế, giáo dục, giao thông, cấp nước, chiếu sáng và dịch vụ công trực tuyến.
Tại Thừa Thiên Huế, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Trương Nguyễn Thiện Nhân chia sẻ, từ năm 2018 thành phố đã đặt người dân làm trung tâm trong chuyển đổi số. Hệ thống phản ánh hiện trường qua ứng dụng Hue-S trở thành “cầu nối” giữa người dân và chính quyền, giúp nâng cao chất lượng dịch vụ công và tăng tính minh bạch.
Ông Đinh Hoàng Long – Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ KH&CN) đánh giá, các địa phương đã chủ động triển khai nhiều dự án hạ tầng công nghệ thông tin, ban hành tiêu chuẩn quốc gia về đô thị thông minh và thay đổi rõ rệt diện mạo đô thị.
Nhiều rào cản cần tháo gỡ
Tuy vậy, theo ông Trần Quốc Thái, việc phát triển đô thị thông minh tại Việt Nam vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Thách thức lớn nhất là thiếu khung pháp lý và cơ chế chính sách đồng bộ; bên cạnh đó là hạn chế về dữ liệu, nhân lực và nguồn vốn đầu tư. Việc triển khai giữa các địa phương còn rời rạc, thiếu liên kết, khiến mô hình chính quyền đô thị thông minh chưa đạt hiệu quả tối ưu.
Ông Đinh Hoàng Long nhấn mạnh: “Phát triển đô thị thông minh không chỉ là lắp đặt thiết bị hay ứng dụng công nghệ mới, mà cốt lõi là vận hành đô thị hiệu quả hơn dựa trên dữ liệu số, nâng cao chất lượng sống, tối ưu tài nguyên và phát triển bền vững. Công nghệ là công cụ, còn mấu chốt là thể chế, tổ chức và mục tiêu quản trị.”
Định hướng giai đoạn 2025-2030
Trước những yêu cầu mới, các chuyên gia đề xuất Chính phủ sớm ban hành Nghị định về quản lý và phát triển đô thị thông minh, xác định rõ vai trò và trách nhiệm của các bên. Đồng thời, khuyến khích triển khai Trung tâm Điều hành thông minh cấp tỉnh theo mô hình nền tảng số quốc gia, giao cho doanh nghiệp công nghệ trong nước đảm nhiệm để bảo đảm tính cạnh tranh và chất lượng.
Bộ Khoa học và Công nghệ dự kiến ban hành hợp đồng mẫu cho hình thức “thuê dịch vụ” IOC, với yêu cầu nền tảng phải có API mở để các địa phương dễ dàng tích hợp, mở rộng ứng dụng, tránh tình trạng độc quyền công nghệ.
Theo Cục trưởng Trần Quốc Thái, từ 2025 đến 2030, phát triển đô thị thông minh sẽ tiếp tục là xu thế toàn cầu, được thúc đẩy bởi tiến bộ khoa học công nghệ, áp lực quản trị hiện đại và yêu cầu phát triển bền vững. Chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) sẽ là động lực then chốt.
Bộ Xây dựng đã đề xuất 7 nhóm nhiệm vụ trọng tâm cho giai đoạn tới: Hoàn thiện hệ thống pháp luật, mô hình kiến trúc dữ liệu và hạ tầng công nghệ; Xây dựng cơ sở dữ liệu đô thị dùng chung, liên thông giữa các bộ, ngành; Lấy người dân làm trung tâm, cung cấp dịch vụ thiết yếu và khuyến khích tham gia giám sát; Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, phổ cập kỹ năng số; Đổi mới mô hình quản trị, ứng dụng công nghệ vào điều hành và xây dựng chính quyền số; Đẩy mạnh hợp tác quốc tế; Huy động nguồn lực xã hội hóa thông qua hợp tác công – tư.
Hội nghị kết thúc với tinh thần thống nhất: đô thị thông minh bền vững không chỉ là mục tiêu phát triển, mà là yêu cầu tất yếu để Việt Nam thích ứng với thời đại số, nâng cao chất lượng sống và tăng năng lực cạnh tranh quốc gia trong những thập niên tới.
