Sau gần 20 năm “án binh bất động”, dự án đường sắt Yên Viên – Phả Lại – Hạ Long – Cái Lân (kết nối Hà Nội với Quảng Ninh) đang có dấu hiệu được “hồi sinh” khi Bộ Xây dựng chủ trì nghiên cứu báo cáo tiền khả thi nhằm tái khởi động công trình này. Đồng thời, một đề xuất đầu tư tuyến đường sắt tốc độ cao do Tập đoàn Vingroup đưa ra cũng đang thu hút sự chú ý lớn, mở ra kỳ vọng tái định hình hạ tầng giao thông đường sắt khu vực Đông Bắc Bộ.
Tuyến đường sắt Yên Viên – Phả Lại – Hạ Long – Cái Lân từng được kỳ vọng sẽ là trục vận tải hàng hóa chiến lược, giúp kết nối trực tiếp từ Trung Quốc tới cảng nước sâu Cái Lân (Quảng Ninh), qua đó tăng cường năng lực xuất nhập khẩu của miền Bắc. Được phê duyệt từ năm 2004, dự án này có chiều dài toàn tuyến khoảng 131 km, tổng mức đầu tư hơn 7.660 tỷ đồng, sử dụng vốn trái phiếu Chính phủ. Tuy nhiên, đến năm 2011, do chủ trương cắt giảm đầu tư công, dự án buộc phải dừng lại và rơi vào trạng thái “trùm mền” suốt gần hai thập kỷ.
Mới đây, trong khuôn khổ rà soát các dự án hạ tầng quy mô lớn, Bộ Xây dựng đã đề xuất điều chỉnh lại mục tiêu và định hướng khai thác của tuyến đường sắt này. Thay vì phục vụ vận tải hàng hóa là chính như thiết kế ban đầu, tuyến mới sẽ ưu tiên phục vụ vận tải hành khách. Theo liên danh tư vấn, đến năm 2050, nhu cầu đi lại trên tuyến có thể đạt từ 7 đến 8 triệu lượt hành khách mỗi năm, trong khi nhu cầu vận chuyển hàng hóa chỉ còn khoảng 3 triệu tấn/năm – giảm đáng kể so với dự báo ban đầu.
Một điểm thay đổi quan trọng khác là tiêu chuẩn kỹ thuật của tuyến. Nếu như trước đây, dự án sử dụng khổ đường lồng 1.435mm và 1.000mm thì hiện tại, dự thảo mới đề xuất chuyển sang khổ đường đơn tiêu chuẩn 1.435mm. Tốc độ khai thác dự kiến được nâng lên: 120 km/h đối với tàu khách và 80 km/h đối với tàu hàng. Tổng vốn đầu tư dự kiến điều chỉnh lên mức 9.989 tỷ đồng. Thời gian triển khai dự kiến từ năm 2026 và đưa vào vận hành từ năm 2031. Dự án cũng sẽ xây mới 4 nhà ga, cải tạo 8 nhà ga hiện hữu, xây dựng 19 cây cầu và nâng cấp 36 cầu đường sắt hiện có.
Không dừng lại ở đó, Bộ Xây dựng còn kiến nghị Ban Quản lý dự án đường sắt phối hợp đánh giá đề xuất đầu tư một tuyến đường sắt khác hiện đại hơn do Tập đoàn Vingroup đề xuất. Đây là tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội – Quảng Ninh, có hướng tuyến riêng biệt với mục tiêu khai thác tàu khách tốc độ cao, đồng thời tận dụng một phần hạ tầng đã và đang được đầu tư.
Theo đề xuất từ Vingroup, tuyến đường sắt này có chiều dài khoảng 120,9 km, thiết kế chạy tàu với tốc độ tối đa lên tới 350 km/h, sử dụng khổ đường tiêu chuẩn 1.435mm và được điện khí hóa hoàn toàn. Tuyến bắt đầu từ Trung tâm Hội chợ Triển lãm Quốc gia (Hà Nội) và kết thúc tại khu du lịch Tuần Châu (Quảng Ninh). Trên hành trình, tàu sẽ đi qua các điểm trung chuyển chính gồm: Cổ Loa – Gia Bình – Yên Tử – Hạ Long, và có thể được mở rộng thêm ga Yên Viên để kết nối với tuyến đường sắt hiện hữu nếu được chấp thuận.
Tổng vốn đầu tư ước tính cho tuyến đường sắt tốc độ cao này lên đến 5,4 tỷ USD, tương đương hơn 130.000 tỷ đồng, cần quỹ đất khoảng 308 ha. Vingroup đề xuất hoàn thành dự án trong giai đoạn từ nay đến năm 2030.
Cùng lúc, hai hướng tiếp cận một là tái khởi động tuyến cũ bằng ngân sách Nhà nước, một là tuyến hoàn toàn mới do doanh nghiệp tư nhân đầu tư đang tạo ra sức bật mới cho hạ tầng giao thông đường sắt khu vực Đông Bắc. Đây không chỉ là giải pháp giảm tải cho hệ thống giao thông đường bộ vốn đang quá tải mà còn mở ra khả năng phát triển hành lang kinh tế trọng điểm phía Bắc, kết nối trực tiếp các trung tâm công nghiệp – du lịch – logistics từ Hà Nội đến Quảng Ninh.
Dư luận và giới chuyên gia kỳ vọng, với các động thái quyết liệt từ cả khu vực công lẫn tư, hệ thống đường sắt vùng Đông Bắc từng là “biểu tượng của trì trệ” có thể sẽ được “tái sinh” trong thập niên tới, chấm dứt tình trạng “dự án treo” kéo dài suốt gần 20 năm qua.
Kế hoạch làm đường sắt của Vingroup
Không chỉ dừng lại ở dự án tuyến đường sắt Yên Viên – Phả Lại – Hạ Long – Cái Lân, Tập đoàn Vingroup do tỷ phú Phạm Nhật Vượng điều hành còn thể hiện rõ tham vọng kiến tạo lại toàn cảnh hạ tầng giao thông Việt Nam. Doanh nghiệp này đã đề xuất đầu tư vào hàng loạt dự án đường sắt quy mô lớn, trải rộng từ các tuyến metro trong đô thị đến siêu dự án đường sắt cao tốc Bắc – Nam.
Đường sắt cao tốc Bắc – Nam: Đề xuất tư nhân lớn chưa từng có
VinSpeed – công ty con của Tập đoàn Vingroup – thời gian qua đã liên tục trình lên Chính phủ và các địa phương hàng loạt đề xuất nghiên cứu, đầu tư các tuyến đường sắt quy mô lớn. Trong số đó, nổi bật nhất là đề xuất xây dựng tuyến đường sắt cao tốc Bắc – Nam với tổng mức đầu tư ước tính lên tới 1,7 triệu tỷ đồng (tương đương khoảng 67 tỷ USD).
Đây được xem là một trong những đề xuất đầu tư tư nhân lớn nhất từ trước đến nay trong lĩnh vực hạ tầng giao thông tại Việt Nam. Theo kế hoạch, Vingroup cam kết sẽ tự thu xếp 20% tổng vốn đầu tư và kiến nghị Nhà nước hỗ trợ phần còn lại thông qua cơ chế cho vay ưu đãi với lãi suất 0% trong thời hạn 35 năm.
Nếu được chấp thuận, dự án không chỉ là cú hích đột phá cho ngành đường sắt, mà còn mở ra một mô hình hợp tác công – tư (PPP) mới trong phát triển hạ tầng chiến lược của quốc gia.
Tuyến đường sắt đô thị TP.HCM – Cần Giờ: Đề xuất ấn tượng từ Vingroup
Không chỉ tập trung vào các dự án đường sắt cao tốc liên vùng, Vingroup còn thể hiện tham vọng lớn với mạng lưới metro đô thị, điển hình là tuyến kết nối TP.HCM và huyện Cần Giờ.
Mới đây, VinSpeed – một công ty thành viên của Vingroup – đã đề xuất xây dựng tuyến metro hoặc đường sắt đô thị tốc độ cao dài khoảng 48,5 km, nối từ Quận 7 đến Cần Giờ. Tuyến này dự kiến đi dọc theo trục đường Nguyễn Văn Linh, băng qua sông Soài Rạp và Rừng Sác. Tốc độ thiết kế lên tới 350 km/h, với tổng mức đầu tư ước tính khoảng 102.370 tỷ đồng (tương đương 4,09 tỷ USD).
UBND TP.HCM đã giao Vingroup nhiệm vụ nghiên cứu và lập hồ sơ đề xuất dự án theo hình thức đầu tư trực tiếp (BOO – xây dựng, sở hữu, vận hành), không sử dụng vốn ngân sách thành phố.
Hiện dự án đang trong giai đoạn nghiên cứu tiền khả thi, và sẽ cần được phê duyệt chủ trương đầu tư trước khi có thể triển khai. Nếu mọi thủ tục thuận lợi, dự án có thể khởi công vào năm 2026 và hoàn thành vào năm 2028.
Một số tuyến metro Vingroup đề xuất đầu tư tại Hà Nội
Theo quy hoạch giao thông vận tải Thủ đô đến năm 2030, tầm nhìn đến 2050, Hà Nội đặt mục tiêu phát triển 10 tuyến metro chính với tổng chiều dài hơn 400 km. Tuy nhiên, hiện vẫn còn nhiều tuyến chưa xác định được nhà đầu tư hoặc nguồn vốn cụ thể để triển khai.
Vingroup đã đề xuất tham gia nghiên cứu đầu tư trong 5 tuyến metro chính như sau:
Các tuyến metro mà Tập đoàn Vingroup đề xuất nghiên cứu đầu tư đều mang tính chiến lược cao khi hướng đến kết nối các khu đô thị vệ tinh mà tập đoàn này đã và đang phát triển, như Vinhomes Ocean Park, Vinhomes Smart City hay khu vực Tây Mỗ – Đại Mỗ. Đồng thời, các tuyến đường sắt này còn được quy hoạch để kết nối với những đầu mối giao thông và vùng phát triển trọng điểm như sân bay quốc tế Nội Bài, khu công nghệ cao Hòa Lạc và các tuyến vành đai quan trọng quanh Thủ đô.
Bên cạnh yếu tố giao thông, những tuyến metro do Vingroup đề xuất còn góp phần gia tăng tính đồng bộ cho hệ sinh thái đa ngành mà tập đoàn này đang vận hành – bao gồm bất động sản, thương mại, giáo dục, y tế, công nghệ và logistics. Sự kết nối này không chỉ nâng cao giá trị các khu đô thị mà còn thúc đẩy phát triển bền vững cho các vùng ven đô.
Tuy nhiên, hiện tất cả các dự án đường sắt nói trên mới chỉ dừng lại ở giai đoạn nghiên cứu tiền khả thi. Việc triển khai thực tế sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố then chốt như khung pháp lý, cơ chế huy động vốn, quy hoạch tích hợp, tiến độ giải phóng mặt bằng và sự phối hợp giữa các cấp chính quyền.
Trong bối cảnh ngành đường sắt Việt Nam đã “ngủ quên” suốt nhiều thập kỷ, việc ban hành cơ chế đặc thù nhằm thúc đẩy hợp tác công – tư một cách minh bạch và hiệu quả sẽ đóng vai trò quyết định. Nếu những rào cản về chính sách được tháo gỡ, sự góp mặt của các nhà đầu tư tư nhân lớn như Vingroup hứa hẹn sẽ là cú hích quan trọng, tái kích hoạt lĩnh vực đường sắt và định hình lại tương lai hạ tầng giao thông quốc gia.
