Theo dự thảo điều chỉnh quy hoạch hệ thống cảng Việt Nam thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đế 2050, Bộ GTVT đề xuất bổ sung 2 cảng Cần Giờ và Nam Đồ Sơn thuộc diện ưu tiên đầu tư thay vì chỉ 2 cảng như quy hoạch hiện tại là cảng Lạch Huyện (Hải Phòng) và cảng Cái Mép (Bà Rịa - Vũng Tàu).
Các bến cảng tiềm năng tại huyện Cần Giờ được quy hoạch bên trái luồng Sài Gòn - Vũng Tàu, khu vực Bình Khánh, cửa sông Ngã Bảy và khu Cù Lao Gò Gia phù hợp các quy định bảo tồn vùng dự trữ sinh quyển quốc gia.
Các bến sẽ được phát triển đồng bộ với hạ tầng giao thông kết nối cảng, đón tàu tải trọng đến 150.000 tấn, tàu khách 225.000 GT.
Bến cảng Nam Đồ Sơn - Văn Úc được quy hoạch tại khu Nam Đồ Sơn và sông Văn Úc từ hạ lưu cầu Khuể đến cửa sông. Đây dự kiến là cảng cửa ngõ kết hợp với trung chuyển quốc tế, phục vụ quốc phòng - an ninh khi có yêu cầu.
Khu vực này sẽ ưu tiên xây các bến cảng phục vụ cụm công nghiệp và bến cảng trung tâm điện khí phù hợp quy hoạch tổng thể về năng lượng, quy hoạch phát triển điện lực và phục vụ di dời các bến cảng trên sông Cấm phù hợp quy hoạch Hải Phòng.
Cảng gồm các bến tổng hợp, container, hàng lỏng, hàng rời, khí, vận chuyể khách, các cơ sở đóng mới, sửa chữa, phá dỡ tàu. Bến cảng Nam Đồ Sơn có thể đón tàu khách đến 225.000 GT, tàu tổng hợp đến 200.000 tấn, tàu hàng lỏng/khí đến 150.000 tấn.
Ngoài bổ sung 2 cảng cửa ngõ nêu trên, Bộ GTVT cũng đề xuất nghiên cứu cơ chế phát triển bến cảng Trần Đề (Sóc Trăng) và cảng trung chuyển quốc tế tại Vân Phong (Khánh Hòa) để có thể triển khai đầu tư khi đủ điều kiện.
Quy mô tăng trưởng của các nhóm cảng biển cũng được điều chỉnh. Nhóm cảng số 1 (gồm Quảng Ninh, Thái Bình, Nam Định, Hải Phòng và Ninh Bình) dự báo đến 2030 có lượng hàng hóa thông qua từ 322 đến 407 triệu tấn, hành khách từ 281.000 đến 302.000 lượt. Theo quy hoạch, hàng hóa thông qua đạt 305-367 triệu tấn, hành khách 162.000-164.000 lượt.
Với nhóm cảng số 4 (TP Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai, Vũng Tàu và Long An), đến năm 2030 hành khách từ 2,8 đến 3,1 triệu lượt và hàng hóa thông qua từ 500 đến 564 triệu tấn. Dự báo này đã tăng mạnh so với quy hoạch hiện nay là hàng hóa 461 - 540 triệu tấn, hành khách 1,7-1,8 triệu lượt đến 2030.
Cơ quan soạn thảo đề xuất nhu cầu xây dựng cảng biển đến năm 2030 khoảng 351.500 tỷ từ nguồn ngoài ngân sách, vốn doanh nghiệp và các nguồn vốn hợp pháp khác. Vốn ngân sách tập trung cho hạ tầng hàng hải công cộng tạo sức lan tỏa. Số vốn này tăng so với quy hoạch hiện nay là 313.000 tỷ đồng.
Lý giải nguyên nhân điều chỉnh quy hoạch hệ thống cảng biển chỉ sau 2 năm được Chính phủ phê duyệt, đại diện Bộ GTVT cho biết Nghị quyết 81 của Quốc hội nêu rõ nâng cấp, xây dựng các cảng biển cửa ngõ có chức năng trung chuyển container quốc tế tại Cái Mép - Thị Vải (Bà Rịa - Vũng Tàu), Cần Giờ (TP Hồ Chí Minh) và Lạch Huyện (Hải Phòng). Trong khi quy hoạch hiện chưa có quy hoạch cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ. Sau khi hình thành cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, cảng biển TP Hồ Chí Minh trở thành cảng đặc biệt, tương đương cảng Hải Phòng và cảng Bà Rịa - Vũng Tàu.
Bên cạnh đó, một số ngành thay đổi định hướng phát triển như xăng dầu, khoáng sản, than, LNG...., một số nhà máy sản xuất gang thép lớn ở Thanh Hóa, Quảng Trị, Quảng Ngãi, Nam Định, Bình Định, Phú Yên... điều chỉnh theo quy hoạch tỉnh cũng làm ảnh hưởng đến dự báo nhu cầu vận tải biển. Vì vậy, ngành giao thông tính toán, điều chỉnh tương ứng về quy hoạch hạ tầng giao thông vận tải.
Năm 2021, Chính phủ duyệt quy hoạch tổng thể phát triển cảng biển Việt Nam thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến 2050. Điểm mới là quy hoạch phân loại theo 5 nhóm cảng biển từng vùng địa lý và mục tiêu phát triển của từng nhóm, kế hoạch đầu tư trong tương lai, thay vì 6 nhóm cảng theo quy hoạch cũ.
Về xếp hạng, có 2 cảng biển được xếp hạng đặc biệt là cửa ngõ quốc tế, trung chuyển là cảng Hải Phòng và Bà Rịa - Vũng Tàu. Cảng Vân Phong (Khánh Hòa) xếp hạng đặc biệt theo quy hoạch cũ không còn trong nhóm này.
