Sau hơn bốn thập kỷ hình thành và vận hành, công trình thủy lợi hồ chứa nước Cửa Đạt – một trong những dự án lớn do Liên Xô hỗ trợ Việt Nam xây dựng – đang phát huy hiệu quả vượt bậc, trở thành “đòn bẩy” quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội và an ninh năng lượng quốc gia. Đây không chỉ là công trình thủy lợi đa mục tiêu, mà còn là biểu tượng của tình hữu nghị Việt – Xô, đóng vai trò then chốt trong bảo đảm nguồn nước tưới tiêu, phòng chống thiên tai và cung cấp điện năng ổn định cho hàng triệu người dân.
Được khởi công từ thập niên 1980 với sự giúp đỡ về thiết kế và công nghệ từ Liên Xô, hồ chứa Cửa Đạt có sức chứa lên tới hàng trăm triệu m³ nước, được đánh giá là một trong những công trình quy mô lớn nhất Việt Nam thời điểm đó. Ban đầu, mục tiêu chính là phục vụ sản xuất nông nghiệp với hệ thống tưới tiêu hiện đại, cung cấp nguồn nước ổn định cho hàng chục nghìn ha đất canh tác. Qua nhiều năm, công trình được nâng cấp, bổ sung các hạng mục để trở thành dự án thủy lợi – thủy điện tổng hợp, vừa cấp nước, chống hạn, vừa phát điện hòa lưới quốc gia.
Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, hồ Cửa Đạt hiện bảo đảm tưới tiêu cho hơn 86.000 ha đất nông nghiệp thuộc các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An và vùng phụ cận. Hệ thống còn góp phần cắt giảm lũ cho vùng hạ du sông Chu – sông Mã, bảo vệ an toàn cho hàng trăm nghìn hộ dân sinh sống dọc lưu vực. Đặc biệt, nhà máy thủy điện Cửa Đạt với công suất hơn 97 MW, mỗi năm cung cấp khoảng 400 triệu kWh điện lên lưới quốc gia, tương đương nhu cầu của hàng trăm nghìn hộ gia đình. Đây là nguồn điện sạch, ổn định, đóng góp vào an ninh năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính.
Bên cạnh giá trị kinh tế, công trình còn được đánh giá cao ở khía cạnh xã hội. Nhờ có hồ chứa, nhiều vùng đất trước đây thường xuyên thiếu nước đã chuyển mình thành những cánh đồng màu mỡ, đời sống nông dân được cải thiện đáng kể. Hệ thống hạ tầng giao thông, thủy lợi, điện lưới cũng phát triển mạnh mẽ quanh khu vực dự án, góp phần đưa bộ mặt nông thôn miền Trung đổi thay rõ rệt. Ngoài ra, Cửa Đạt còn trở thành điểm đến du lịch sinh thái, thu hút đông đảo du khách đến tham quan, kết hợp phát triển kinh tế dịch vụ.
Các chuyên gia nhận định, sau hơn 40 năm, công trình không chỉ phát huy hiệu quả ban đầu mà còn mở ra những hướng phát triển mới. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt, hồ Cửa Đạt giữ vai trò then chốt trong điều tiết nguồn nước, phòng chống hạn hán và xâm nhập mặn, đảm bảo an ninh nguồn nước cho khu vực Bắc Trung Bộ.
Việc một công trình được xây dựng từ sự hợp tác quốc tế, đặc biệt trong giai đoạn Việt Nam còn nhiều khó khăn, nay trở thành trụ cột cho phát triển bền vững, là minh chứng cho tầm nhìn chiến lược của các thế hệ đi trước. Hồ Cửa Đạt, cùng với những dự án lớn cùng thời kỳ, tiếp tục khẳng định giá trị lâu dài, vừa là niềm tự hào, vừa là động lực để Việt Nam đẩy mạnh đầu tư hạ tầng hiện đại, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và hội nhập sâu rộng trong tương lai.
