Tài liệu này được đánh giá là công cụ thiết thực, đóng vai trò như một cẩm nang chi tiết cho các cấp chính quyền cơ sở trong việc nắm rõ hệ thống pháp lý, quy trình, thủ tục hành chính, cũng như phân định cụ thể về trách nhiệm và thẩm quyền của từng cấp, từng cơ quan chuyên môn. Bên cạnh việc hỗ trợ chính quyền địa phương, “sổ tay” còn giúp người dân hiểu rõ hơn quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đến đất đai, qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình kê khai, đăng ký và thực hiện các thủ tục pháp lý.
“Sổ tay” gồm hai phần chính. Phần I hệ thống hóa toàn bộ thẩm quyền và trách nhiệm của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Chủ tịch UBND và các cơ quan chuyên môn về đất đai tại cấp tỉnh và cấp xã theo mô hình phân cấp mới. Thông qua đó, các đơn vị có thể rà soát lại cơ cấu tổ chức, nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành và tránh tình trạng chồng chéo trong thực thi nhiệm vụ.
Phần II của tài liệu đi sâu vào chi tiết quy trình, thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai. Một trong những nội dung trọng tâm được nhấn mạnh là quy trình thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, vốn là vấn đề đang nhận được sự quan tâm lớn từ người dân và doanh nghiệp. Theo đó, toàn bộ trình tự này được trình bày qua 16 bước cụ thể, bảo đảm tính minh bạch, công khai, đúng quy định pháp luật và phù hợp với phân cấp thẩm quyền mới, đặc biệt khi thẩm quyền thu hồi đất hiện nay đã được chuyển giao về cấp xã.
Đáng chú ý, đối với thủ tục cấp sổ đỏ lần đầu gắn liền với quyền sử dụng đất, nay do UBND cấp xã trực tiếp thực hiện, sổ tay hướng dẫn rõ ràng qua 3 bước cụ thể. Trong đó, từng bước được phân định trách nhiệm minh bạch giữa cơ quan nhà nước và người dân nhằm tránh phát sinh tranh chấp hoặc sai sót trong quá trình thực hiện.
Cũng theo nội dung tài liệu, thời gian xử lý thủ tục hành chính đã được rút gọn đáng kể so với trước đây. Cụ thể, với trường hợp đăng ký đất đai lần đầu, thời gian giải quyết tối đa là 17 ngày làm việc. Đối với đăng ký kèm cấp sổ đỏ, thời gian không vượt quá 20 ngày làm việc. Đặc biệt, tại những khu vực có điều kiện khó khăn như vùng sâu, vùng xa, hải đảo hoặc miền núi, thời gian giải quyết có thể được gia hạn tối đa lên tới 30 ngày làm việc, tạo điều kiện thuận lợi và linh hoạt cho người dân ở những vùng địa lý đặc thù.
Phát biểu về ý nghĩa của việc ban hành tài liệu này, bà Đoàn Thị Thanh Mỹ, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai (thuộc Bộ NN-MT), nhấn mạnh: "Thời gian qua, Cục đã tiến hành rà soát toàn bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực đất đai nhằm đảm bảo đồng bộ và phù hợp với mô hình chính quyền mới. Việc phát hành 'Sổ tay hướng dẫn' là một bước đi chiến lược, thể hiện nỗ lực của Bộ trong việc hỗ trợ địa phương thực thi hiệu quả công tác quản lý đất đai, đặc biệt trong giai đoạn chuyển giao thẩm quyền về cấp xã."
Việc ban hành "Sổ tay hướng dẫn công tác quản lý đất đai" không chỉ củng cố năng lực điều hành tại địa phương mà còn góp phần nâng cao niềm tin của người dân vào chính sách và hệ thống hành chính công. Đồng thời, đây cũng là một bước đệm quan trọng trong tiến trình hiện đại hóa công tác quản lý đất đai, phù hợp với xu hướng cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số quốc gia.
