Ngày 31/7/2025, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An – ông Hoàng Phú Hiền đã ký ban hành Quyết định số 2445/QĐ-UBND về Kế hoạch giải phóng mặt bằng và phối hợp triển khai Dự án đường sắt tốc độ cao trục Bắc – Nam đoạn qua địa bàn tỉnh, đồng thời định hướng khai thác hiệu quả quỹ đất vùng phụ cận các nhà ga theo mô hình đô thị gắn giao thông công cộng (TOD).
Theo kế hoạch, toàn bộ công tác giải phóng mặt bằng sẽ được triển khai đồng bộ, nhất quán giữa các sở, ngành chức năng và chính quyền các cấp. Mục tiêu đặt ra là cơ bản hoàn thành trước tháng 12/2026, đảm bảo tiến độ thi công tuyến đường sắt tốc độ cao đã được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư từ tháng 11/2024 với tổng vốn sơ bộ hơn 67,3 tỷ USD.
Trên địa bàn Nghệ An, tuyến đường sắt cao tốc dự kiến kéo dài khoảng 85,5km, đi qua 18 xã, phường thuộc các huyện, thị xã như Hoàng Mai, Quỳnh Lưu, Diễn Châu, Nghi Lộc, Hưng Nguyên... Trong đó, ga Vinh sẽ là điểm dừng chính của toàn tỉnh, được đặt tại xã Hưng Nguyên Nam, giữa khu công nghiệp VSIP và tuyến Quốc lộ 46 mới. Ga này thiết kế với 4 đường ray, phục vụ toàn bộ các đoàn tàu dừng đỗ và được kỳ vọng trở thành trung tâm trung chuyển quan trọng bậc nhất khu vực Bắc Trung Bộ.
Để phục vụ công tác di dời dân cư và các công trình bị ảnh hưởng bởi dự án, tỉnh Nghệ An dự kiến xây dựng khoảng 30 khu tái định cư với tổng kinh phí trên 1.450 tỷ đồng. Đây là bước đi then chốt nhằm đảm bảo quyền lợi của người dân, đồng thời tạo điều kiện mặt bằng sạch phục vụ thi công đúng tiến độ.
Sở Xây dựng được giao làm cơ quan đầu mối, chủ trì phối hợp với Bộ Xây dựng, chủ đầu tư cùng các ban ngành liên quan để triển khai thủ tục pháp lý liên quan đến quy hoạch và tái định cư. Trọng tâm sẽ là rà soát các kiến nghị về hướng tuyến, các công trình bị ảnh hưởng; tham mưu thành lập Ban chỉ đạo và Tổ giúp việc cho công tác giải phóng mặt bằng cấp tỉnh.
Bên cạnh đó, Sở Xây dựng cũng chịu trách nhiệm rà soát, cập nhật và điều chỉnh các quy hoạch đô thị, quy hoạch phân khu, quy hoạch ngành – đảm bảo đồng bộ với quy hoạch tuyến đường sắt. Các khu vực quanh nhà ga sẽ được tổ chức lập quy hoạch chi tiết theo mô hình TOD nhằm khai thác tối ưu quỹ đất, phát triển đô thị văn minh, hiện đại và kết nối giao thông công cộng hiệu quả.
UBND tỉnh cũng yêu cầu các sở, ngành phối hợp chặt chẽ trong công tác quản lý trật tự xây dựng, ngăn chặn tình trạng xây dựng trái phép, lợi dụng chính sách để trục lợi hoặc gây mất an ninh trật tự. Đồng thời, đề nghị các địa phương khẩn trương kiểm soát tình trạng chuyển nhượng đất trái quy định quanh vùng dự án.
Sở Nông nghiệp và Môi trường sẽ đảm nhiệm vai trò chủ trì tham mưu về quản lý đất đai, đẩy nhanh tiến độ chuẩn bị hồ sơ bồi thường, hỗ trợ tái định cư. Trong đó có việc hướng dẫn người dân làm thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại các khu tái định cư mới, phối hợp với cơ quan thuế và tài chính để khấu trừ nghĩa vụ tài chính.
Sở Công Thương được giao nhiệm vụ rà soát lại các dự án công nghiệp, thương mại, cụm công nghiệp có nguy cơ chồng lấn lên tuyến đường sắt. Những công trình không phù hợp sẽ được kiến nghị điều chỉnh hoặc chấm dứt đầu tư theo đúng quy định, tránh xung đột quy hoạch và đảm bảo an toàn vận hành.
Trong trường hợp có các dự án do tỉnh phê duyệt đầu tư bị ảnh hưởng bởi mặt bằng của tuyến đường sắt, Sở Tài chính sẽ phối hợp với Sở Xây dựng để rà soát, đề xuất phương án xử lý phù hợp, tránh lãng phí nguồn lực đầu tư công và ngân sách Nhà nước.
Ngoài ra, tỉnh Nghệ An sẽ tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất tại các vùng phụ cận nhà ga nhằm tạo nguồn lực phát triển hạ tầng, các đề án thu hồi đất, giải phóng mặt bằng gắn với định hướng phát triển đô thị mới theo mô hình TOD cũng sẽ được nghiên cứu triển khai.
Với quy mô vốn lớn, tác động hạ tầng sâu rộng và tiềm năng phát triển đô thị quanh tuyến, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam được kỳ vọng sẽ tạo bứt phá cho kinh tế Nghệ An trong dài hạn. Cùng với vị trí địa lý chiến lược, hệ thống giao thông liên vùng, cảng biển và sân bay Vinh – việc đón đầu xu thế hạ tầng giao thông hiện đại sẽ là cú hích để Nghệ An vươn lên thành cực tăng trưởng mới ở khu vực Bắc Trung Bộ.
