Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, công trình hạ tầng giao thông trọng điểm quốc gia, có tổng chiều dài khoảng 1.541 km, nối từ ga Ngọc Hồi (Hà Nội) đến ga Thủ Thiêm (TP.HCM). Riêng đoạn qua tỉnh Nghệ An dài 85,5 km, đi qua 18 xã, phường. Trên tuyến, ga chính được bố trí tại xã Hưng Nguyên, kèm theo hai trạm bảo dưỡng đặt tại xã Đức Châu và xã Hưng Nguyên Nam.
Theo tính toán, dự án sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến 38 cụm dân cư với khoảng 2.150 hộ có đất ở nằm trong phạm vi giải phóng mặt bằng. Trong đó, 1.942 hộ phải di dời, bố trí tái định cư. Tổng diện tích đất cần giải phóng mặt bằng ước khoảng 519,2 ha, với chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư hơn 6.397 tỷ đồng.
Để đáp ứng nhu cầu tái định cư, tỉnh Nghệ An dự kiến xây dựng khoảng 30 khu tái định cư, tổng diện tích trên 102 ha, với mức vốn đầu tư hơn 1.450 tỷ đồng. Các khu này được bố trí tại nhiều địa phương, ưu tiên gần khu vực ga đường sắt nhằm thuận lợi cho đời sống và sinh kế của người dân sau khi di dời.
UBND tỉnh Nghệ An đã ban hành kế hoạch giải phóng mặt bằng cho toàn bộ đoạn tuyến, phân công rõ trách nhiệm cho từng sở, ban, ngành và chính quyền địa phương. Mục tiêu trước mắt là khởi động 3 khu tái định cư tại phường Hoàng Mai, xã Tân Châu và xã Hưng Nguyên Nam vào ngày 19/8/2025.
Theo kế hoạch, ba dự án này sẽ được cắm mốc quy hoạch và cơ bản hoàn tất giải phóng mặt bằng khu vực tái định cư trước ngày 31/8/2025, đảm bảo đủ điều kiện thi công khi Chính phủ yêu cầu tổ chức lễ khởi công. Toàn bộ các khu tái định cư còn lại phải hoàn thành vào tháng 10/2026, bàn giao mặt bằng cho chủ đầu tư trước tháng 12/2026.
Để đẩy nhanh tiến độ, UBND tỉnh giao UBND các xã, phường làm chủ đầu tư các khu tái định cư; đồng thời chỉ đạo tận dụng quỹ đất vùng phụ cận các ga đường sắt để tạo nguồn lực tái đầu tư hạ tầng, phát triển đô thị và dịch vụ. Hiện một số địa phương như phường Hoàng Mai, xã Quỳnh Lưu, xã Tân Châu, xã Hưng Nguyên Nam đã phê duyệt vị trí xây dựng khu tái định cư sau khi tổ chức lấy ý kiến người dân.
Ngày 8/8 vừa qua, tại phiên họp đầu tiên của Ban Chỉ đạo giải phóng mặt bằng, lãnh đạo các xã, phường đã báo cáo tiến độ khảo sát, lựa chọn vị trí tái định cư, đồng thời nêu những khó khăn như cần điều chỉnh một số đoạn hướng tuyến hoặc vị trí ga depot. Đại diện các sở, ngành đã giải đáp, hướng dẫn thủ tục để tháo gỡ vướng mắc.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hoàng Phú Hiền yêu cầu các xã, phường sớm thành lập Hội đồng bồi thường, giải phóng mặt bằng, xây dựng kế hoạch cụ thể và xác định tiến độ từng hạng mục. Chủ tịch UBND tỉnh Lê Hồng Vinh nhấn mạnh cần tăng cường tuyên truyền, vận động người dân không xây dựng mới, trồng cây hoặc tách thửa trong phạm vi giải phóng mặt bằng; đồng thời phổ biến lợi ích của dự án để tạo sự đồng thuận. Ông cũng yêu cầu rà soát kỹ khung chính sách bồi thường, đảm bảo thống nhất và lựa chọn vị trí tái định cư phù hợp để người dân chấp thuận.
Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Ban Chỉ đạo Nguyễn Đức Trung khẳng định đây là dự án quan trọng quốc gia, được Trung ương, Quốc hội và Chính phủ đặc biệt quan tâm. Với khối lượng giải phóng mặt bằng rất lớn, công tác này sẽ gặp không ít khó khăn, phức tạp. Ông yêu cầu bí thư cấp ủy các xã, phường trực tiếp chỉ đạo, giải quyết dứt điểm các thủ tục liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt bằng và xây dựng khu tái định cư; đồng thời bảo đảm nguyên tắc “nơi ở mới phải tốt hơn, thuận lợi hơn nơi ở cũ”.
Theo chỉ đạo, trước tháng 8/2025, các địa phương cần rà soát và xác định vị trí các công trình khó di dời để báo cáo UBND tỉnh; lập quy hoạch chi tiết và triển khai thi công khu tái định cư, bàn giao đất cho người dân trước ngày 30/6/2026. Riêng ba khu tái định cư khởi động trong tháng 8/2025 phải hoàn thành việc lựa chọn địa điểm và phê duyệt quy hoạch chi tiết trước ngày 20/8/2025.
Với sự chỉ đạo quyết liệt của lãnh đạo tỉnh cùng sự phối hợp đồng bộ từ các sở, ngành và địa phương, Nghệ An đặt mục tiêu hoàn thành giải phóng mặt bằng đúng tiến độ, tạo điều kiện khởi công đoạn đường sắt tốc độ cao qua địa bàn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội của khu vực.
