Sau khi sáp nhập xã, hợp nhất thành phố, bộ máy hành chính tại Hải Phòng trở nên tinh gọn, tạo điều kiện phân cấp mạnh mẽ hơn cho chính quyền cơ sở trong nhiều lĩnh vực, trong đó có việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) lần đầu. Đây là chủ trương đúng đắn, giúp rút ngắn thời gian, chi phí cho người dân. Tuy nhiên, quá trình triển khai thực tế tại nhiều xã, phường vẫn còn nhiều vướng mắc, đặc biệt về năng lực cán bộ, dữ liệu địa chính và thủ tục hồ sơ.
Ngay sau khi nghe thông tin UBND xã có thẩm quyền cấp GCNQSDĐ lần đầu, đông đảo người dân xã Thanh Hà (Hải Phòng) đã đến UBND xã tìm hiểu thủ tục để làm “sổ đỏ”. Tuy nhiên, theo ông Phạm Trung Bắc – chuyên viên Phòng Kinh tế xã Thanh Hà, khối lượng công việc vượt ngoài khả năng xử lý của xã.
Tháng 7 vừa qua, UBND xã Thanh Hà mới chỉ xử lý các hồ sơ đính chính, đã trả kết quả cho 11 trường hợp, đang trình 3 hồ sơ và còn 4 hồ sơ chờ giải quyết. Trong khi đó, nhu cầu cấp mới GCNQSDĐ lần đầu rất lớn nhưng xã chưa thể giải quyết được hồ sơ nào. Nguyên nhân chính là cán bộ chuyên môn chưa được tập huấn nghiệp vụ in ấn, chưa có phần mềm, máy in chuyên dụng, chưa ban hành quy trình nội bộ, đồng thời thiếu nhân lực xác minh nguồn gốc đất và quyền thừa kế.
Không chỉ Thanh Hà, nhiều xã, phường khác trên địa bàn Hải Phòng cũng trong tình trạng tương tự. Chủ tịch UBND xã Hà Tây, ông Trần Văn Tâm, cho biết nhiều cán bộ địa chính còn hạn chế kinh nghiệm, chưa quen với quy trình cấp GCNQSDĐ nên khi vào việc còn lúng túng.
Ông Tâm nhận định: “Việc phân quyền cấp GCNQSDĐ cho cấp xã là bước tiến quan trọng trong cải cách hành chính, vừa tạo thuận lợi cho người dân, vừa đẩy nhanh số hóa dữ liệu đất đai. Nhưng để đạt hiệu quả, chúng tôi cần thêm thời gian để củng cố nhân lực và hoàn thiện dữ liệu”.
Bất cập từ dữ liệu và địa giới hành chính
Một trong những “nút thắt” lớn hiện nay là tình trạng chồng lấn địa giới và sai lệch bản đồ địa chính. Nhiều hộ dân sử dụng đất ổn định từ trước năm 1993, có nguồn gốc khai hoang hoặc thừa kế, nhưng lại không có giấy tờ chứng minh hợp pháp, khiến hồ sơ không đủ điều kiện cấp “sổ đỏ” theo quy định.
Tại phường Hải An, từ đầu tháng 7/2025 đến nay, UBND phường tiếp nhận 27 hồ sơ đề nghị cấp GCNQSDĐ lần đầu. Trong số này, 14 trường hợp phải rút về để bổ sung giấy tờ, 1 hồ sơ bị trả lại do sai lệch, hiện phường chỉ đang xử lý 12 hồ sơ. Chủ tịch UBND phường, ông Cao Huy Hiếu, thẳng thắn cho biết: “Dữ liệu địa chính đang số hóa nhưng còn nhiều bất cập, nhất là chưa đồng bộ sau thay đổi địa giới. Một số hồ sơ người dân nộp chưa đầy đủ, dẫn tới việc xác định nguồn gốc đất gặp nhiều khó khăn. Cán bộ phải thận trọng để tránh cấp sai diện tích hoặc sai nguồn gốc”.
Thống kê cho thấy khối lượng công việc rất lớn
Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng, chỉ riêng trong tháng 7/2025, các trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã và các cơ quan chuyên môn đã tiếp nhận, hướng dẫn và giải quyết khoảng 21.000 hồ sơ liên quan đến đất đai. Con số này cho thấy nhu cầu thực tế của người dân và doanh nghiệp là vô cùng lớn, trong khi năng lực của cấp xã chưa theo kịp.
Phó Giám đốc Sở, ông Phạm Minh Thành, cho biết: “Mạng lưới phục vụ hành chính công đã cơ bản đáp ứng được yêu cầu của người dân. Tuy nhiên, cán bộ trực tiếp xử lý hồ sơ ở cấp xã còn thiếu và yếu, chưa được đào tạo chuyên sâu, trang thiết bị làm việc lạc hậu, chưa đáp ứng yêu cầu số hóa”.
Gỡ khó từ Trung ương đến địa phương
Để tháo gỡ vướng mắc, Sở Nông nghiệp và Môi trường đề xuất UBND thành phố sớm lập mới hồ sơ, bản đồ địa giới đơn vị hành chính sau sáp nhập, nhằm xác định chính xác và thống nhất phạm vi ranh giới, tạo cơ sở pháp lý trong quản lý đất đai.
UBND các xã cũng được yêu cầu nhanh chóng kiện toàn nhân sự, bổ sung cán bộ địa chính, đồng thời đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ. Hạ tầng công nghệ thông tin cần được nâng cấp, trang bị phần mềm và máy móc hiện đại, bảo đảm việc xử lý hồ sơ trực tuyến được an toàn và thông suốt.
Đáng chú ý, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ra quyết định cử công chức trực tiếp về địa phương hỗ trợ trong 3 tháng, bắt đầu từ ngày 15/8/2025. Hải Phòng nằm trong nhóm địa phương được hỗ trợ. Lực lượng này sẽ trực tiếp hướng dẫn cán bộ cơ sở về quy trình chuyên môn, tháo gỡ khó khăn và tổng hợp kiến nghị báo cáo cấp trên.
Với sự vào cuộc đồng bộ từ Trung ương tới địa phương, những vướng mắc về hồ sơ, bản đồ địa chính, dữ liệu đất đai, nhân lực và công nghệ thông tin kỳ vọng sẽ sớm được tháo gỡ. Việc cấp GCNQSDĐ lần đầu không chỉ là quyền lợi chính đáng của người dân mà còn góp phần quan trọng trong quản lý đất đai, hạn chế tranh chấp, khiếu kiện kéo dài, đồng thời tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.
