Giải phóng mặt bằng là quá trình thực hiện các công việc liên quan đến việc di dời nhà cửa, cây cối, các công trình xây dựng và một bộ phận dân cư trên một phần đất nhất định được quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới.
Giải phóng mặt bằng là gì?
Bồi thường, giải phóng mặt bằng là một trong những phương án then chốt phải thực hiện khi Nhà nước ra quyết định thu hồi đất.
Việc giải phóng mặt bằng sẽ được diễn ra khi Nhà nước có quyết định thu hồi đất trong trường hợp:
- Thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế – xã hội vì ích lợi đất nước, công cộng.
- Thu hồi đất do trái luật về đất đai.
- Thu hồi đất do chấm dứt việc sử dụng đất theo pháp luật, tự nguyện trả lại đất, có nguy cơ đe dọa tính mạng con người.
Ngoài khái niệm giải phóng mặt bằng là gì? Thì vấn đề bồi thường khi giải phóng mặt bằng cũng được người dân quan tâm rất nhiều.
Bồi thường giải phóng mặt bằng là một trong những giải pháp cần thiết phải thực hiện khi Nhà nước ra quyết định thu hồi đất nhằm đền bù những thiệt hại tổn thất gây ra, trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao cho người sử dụng đất.
Khi tiến hành thu hồi đất, Nhà nước sẽ có 02 khoản đền bù bao gồm bồi thường về đất và bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại.
Bồi thường về đất dựa trên nguyên tắc (Điều 74 Luật Đất đai 2013):
- Người sử dụng đất được bồi thường khi có đủ điều kiện được bồi thường (được quy định tại Điều 75 Luật Đất đai 2013).
- Thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất của loại đất thu hồi do UBND cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất.
- Đảm bảo dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật.
Quy định về bồi thường giải phóng mặt bằng
Bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại: các chi phí đầu tư còn lại vào đất bao gồm một phần hoặc toàn bộ các chi phí:
- Chi phí san lấp mặt bằng;
- Chi phí cải tạo làm tăng độ màu mỡ của đất, thau chua rửa mặn, chống xói mòn, xâm thực đối với đất sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp;
- Chi phí gia cố khả năng chịu lực chống rung, sụt lún đất đối với đất làm mặt bằng sản xuất kinh doanh;
- Chi phí khác có liên quan đã đầu tư vào đất phù hợp với mục đích sử dụng đất.
- Điều kiện xác định chi phí đầu tư vào đất còn lại: Có hồ sơ, chứng từ chứng minh đã đầu tư vào đất. Trường hợp chi phí đầu tư vào đất còn lại không có hồ sơ, chứng từ chứng minh thì UBND cấp tỉnh căn cứ tình hình thực tế tại địa phương quy định việc xác định chi phí đầu tư vào đất còn lại;
Vấn đề giải phóng mặt bằng thường được Nhà nước lên kế hoạch lâu dài vì thế quy trình giải phóng mặt bằng được thể hiện qua 9 bước vô cùng chặt chẽ và rõ ràng như sau:
Bước 1: Thông báo thu hồi đất
Bước 2: Thu hồi đất.
Bước 3: Kiểm kê đất đai, tài sản có trên đất
Bước 4. Lập giải pháp bồi thường thiệt hại, hỗ trọ tái ổn định gia đình
Bước 5. Niêm yết công khai phương án lấy ý kiến của dân
Bước 6. Hoàn chỉnh giải pháp
Bước 7. Phê duyệt phương án chi tiết và tổ chức kiểm tra thực hiện
Bước 8. Tổ chức chi trả bồi thường
Bước 9. Bàn giao mặt bằng, cưỡng chế thu hồi đất
Chủ thể chịu trách nhiệm giải phóng mặt bằng không chỉ có cơ quan Nhà nước có thẩm quyền mà còn có tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng được quy định tại Điều 68 Luật Đất đai 2013 bao gồm tổ chức dịch vụ công về đất đai và Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có các trách nhiệm sau:
- Lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất thu hồi tổ chức lấy ý kiến về phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo hình thức tổ chức họp trực tiếp với người dân trong khu vực có đất thu hồi, đồng thời niêm yết công khai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi.
- Trường hợp người có đất thu hồi không bàn giao đất cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng thì Ủy ban nhân dân cấp xã, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã nơi có đất thu hồi và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng tổ chức vận động, thuyết phục để người có đất thu hồi thực hiện.
- Quản lý đất đã được giải phóng mặt bằng.
Khi có thông tin về việc giải phóng mặt bằng thì người dân cần phải có đăng ký cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vì đây là cơ sở chính xác về mặt pháp lý và cũng là yếu tố đầu tiên trong việc đảm bảo toàn vẹn lợi ích của người dân trong quá trình giải phóng mặt bằng. Khi đã làm rõ nguồn gốc đất, đo đạc chính xác diện tích đất ở thì việc xác định giá trị tài sản trong việc bồi thường sẽ thuận lợi hơn cho người dân rất nhiều.
Vấn đề về kế hoạch sử dụng đất khi giải phóng mặt bằng là yếu tố quan trọng góp phần tránh lãng phí quỹ đất và việc quy hoạch sử dụng đất hợp lý sẽ giúp nền kinh tế xã hội đi lên.
Tại những dự án quy hoạch sử dụng đất thì các chính sách về đất đai luôn là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến giải phóng mặt bằng. Đối với mỗi dự án khác nhau việc áp dụng chính sách về đất đai cũng cần thay đổi sao cho phù hợp với tính chất của dự án đó.
Để tiến hành giải phóng mặt bằng, Nhà nước cần tiến hành thu hồi đất. Có 02 trường hợp Nhà nước sẽ tiến hành thu hồi đất để giải phóng mặt bằng gồm:
- Thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh (Điều 61 Luật Đất đai 2013)
- Thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng (Điều 62 Luật Đất đai 2013).
Một số lưu ý bạn cần xem xét và nắm rõ khi gặp tình huống đất mình đang sở hữu bị nằm trong diện bồi thường giải phóng mặt bằng:
- Trong trường hợp thu hồi đất với mục tiêu nhằm phát triển kinh tế – xã hội, mục đích quốc phòng liên quan đến An ninh đất nước thì cần bàn giao đất cho chủ đầu tư tiến hành thực hiện hoặc giao tổ chức dịch vụ về đất để theo dõi, quản lý.
- Chỉ có UBND các cấp (tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương) và UBND thuộc cấp huyện mới có được thẩm quyền trong vấn đề thu hồi đất.
- Mặc dù giao đất để nhà nước đầu tư thực hiện các dự án đã định từ trước, tuy vậy trong trường hợp nếu cơ quan đoàn đoàn thể có hành vi lợi dụng rút quyền lợi của nhân dân chính là hành vi trái với luật pháp quy định.
Trên đây là bài viết của chúng tôi để giải đáp câu hỏi giải phóng mặt bằng là gì? và những vấn đề liên quan đến giải phóng mặt bằng. Hy vọng bài viết cung cấp những thông tin hữu ích đến quý bạn đọc.
